



Yuzni tanib olish — quyidagi sohaning amaliy qo‘llanilishidir: obrazlarni tanib olish nazariyasi. Uning vazifasi fotosuratda yuzning joylashuvini avtomatik aniqlash va zarur bo‘lganda yuziga qarab shaxsni identifikatsiya qilishdan iborat. Fotosuratlardagi odamlarni identifikatsiya qilish funksiyasi fotoalbomlarni boshqarish dasturlarida (Picasa, iPhoto va boshqalar) allaqachon faol qo‘llanilmoqda.
Texnologiya
Yuzlarni identifikatsiya qilish va tanib olish vazifasi obyektlarni tanib olish hamda identifikatsiya qilish nazariyasining shakllanishi va rivojlanishiga turtki bo‘lgan dastlabki amaliy masalalardan biridir.
Inson yuzlarini tanish va farqlash jarayonining asosida yotuvchi mexanizmlarga qiziqish doimo katta bo‘lgan. Ayniqsa, xavfsizlik tizimlari, shaxsni tasdiqlash, kriminalistik ekspertiza, telekonferensiyalar va boshqa sohalardagi amaliy ehtiyojlar ortishi bilan bu qiziqish kuchaygan. Kundalik hayotda odam boshqa insonlarning yuzlarini yaxshi taniy olishi ma’lum bo‘lsa-da, kompyuterni bunga qanday o‘rgatish, jumladan, yuzlarning raqamli tasvirlarini qanday dekodlash va saqlash unchalik ravshan emas. Yuzlarning o‘xshashligini baholash va tasvirlarni kompleks qayta ishlash bundan ham murakkab masalalardir. Yuzlarni tanib olish muammosiga doir tadqiqotlarning bir nechta yo‘nalishini ajratish mumkin:
- neyropsixologik modellar;
- neyrofiziologik modellar;
- axborot va jarayonlarga asoslangan modellar;
- kompyuterda tanib olish modellari.
Yuzlarni tanib olish muammosi kompyuter ko‘rishi rivojlanishining dastlabki bosqichlaridayoq o‘rganilgan. Qator kompaniyalar 40 yildan ortiq vaqt davomida inson yuzlarini tanib olishning avtomatlashtirilgan, hozirda esa avtomatik tizimlarini faol ishlab chiqmoqda: Smith & Wesson (ASID — gumondorlarni avtomatik aniqlash tizimi (Automated Suspect Identification System)); ImageWare (FaceID tizimi); Imagis, Epic Solutions, Spillman, Miros (Trueface tizimi); Vissage Technology (Vissage Gallery tizimi); Visionics (FaceIt tizimi).
Yuzni tanib olish texnologiyalari grafik fayllar va videooqimlarda yuzlarni avtomatik izlash hamda tanib olish imkonini beradi.
Tarix
Shaxs erkinligiga tahdid
Ayrim mutaxassislar fikricha, yuzni tanib olish texnologiyasining rivojlanishi shaxs erkinligiga potensial tahdid tug‘dirishi mumkin.
Qo‘llanilishi
Halok bo‘lganlarning shaxsini aniqlash
Ukraina hukumati halok bo‘lgan rossiyalik harbiy xizmatchilarning shaxsini aniqlash uchun yuzni tanib olish usullaridan foydalanmoqda. Jasadlari sovitkichli vagonlarda saqlanayotgan marhumlarning yuzlari tasvirga olinib, raqamli shaklga o‘tkaziladi. So‘ng AQSHning Clearview AI[ingl.] kompaniyasi texnologiyasi yordamida ijtimoiy tarmoqlardan mos keladigan suratlar qidiriladi. Bu usul halok bo‘lganlarning ijtimoiy tarmoqlardagi akkauntlarini ham topish imkonini beradi. Jasadlarning shaxsi aniqlangach, Ukraina Raqamli transformatsiya vazirligi xodimlari Rossiyadagi marhumlarning qarindoshlariga xabarnoma yuboradi. Shaxsi aniqlanganlarning aniq soni ma’lum qilinmagan, biroq vazirlik rahbari M. A. Fedorovning so‘zlariga ko‘ra, shaxsni aniqlash ko‘rsatkichi «yuqori».
Tanib olishdagi xatolar
Sun’iy intellekt sohasidagi taniqli amerikalik mutaxassis Gari Markus politsiya va maxsus xizmatlar yuzni tanib olish texnologiyasidan foydalanganda xatolar yuz berishi mumkinligidan ogohlantiradi:
[Noto‘g‘ri tanib olish] inson hayoti va xavfsizligi xavf ostida bo‘lganda mutlaqo qabul qilib bo‘lmaydi. Fotosuratlardagi odamlarni avtomatik tanib olishning ishonchliligi 90 % bo‘lishi mumkin. Agar texnologiya faqat shaxsiy maqsadlarda qo‘llansa, bu yetarli. Ammo politsiya undan kuzatuv kameralari yozuvlari orqali gumondorlarni qidirishda foydalansa, 10 % xatolik — nihoyatda katta ko‘rsatkichdir.
Adabiyotlar
- Druki A. A. Tasvirlarda yuzlarni izlash, ajratish va tanib olish tizimi // Tomsk politexnika universiteti axborotnomasi [TPU axborotnomasi]. — 2011. — 318-jild, № 5. — 64—70-betlar.
- Bred Smit, Kerol Braun. IT qurol sifatida. Yuqori texnologiyalar rivoji qanday xavflarni yashiradi = Bred Smit, Kerol Enn Braun. Vositalar va qurollar: raqamli davrning va’dalari va xavf-xatarlari (Tools and Weapons: The Promise and the Peril of the Digital Age). — M.: Alpina Pablisher, 2021. — 352 b. — ISBN 978-5-9614-4017-1..
- Gari Markus, Ernest Devis. Sun’iy intellekt: qayta yuklash. Haqiqatan ham ishonish mumkin bo‘lgan mashina tafakkurini qanday yaratish kerak = Sun’iy intellektni qayta yuklash: ishonish mumkin bo‘lgan sun’iy intellektni yaratish (Rebooting AI: Building Artificial Intelligence We Can Trust). — M.: Intellektualnaya Literatura, 2021. — 304 b. — ISBN 978-5-907394-93-3.