YouTube Shorts qisqa videolari

YouTube Shorts
Изображение логотипа
URL youtube.com/shorts
Sayt turi videoxosting
Ro‘yxatdan o‘tish bepul
Til ko‘p tilli
Server joylashuvi  AQSH, San-Bruno (shtat: Kaliforniya)
Egasi Google Inc.
Ish boshlagan sana 2020; 6 yil oldin (2020)
Hozirgi holati faoliyat yuritmoqda
Mamlakat  AQSH
Логотип Викисклада Vikimedia omboridagi mediafayllar

YouTube Shorts — AQSHda joylashgan videoxosting YouTube’ning qisqa videolar bo‘limidir. U davomiyligi 180 soniya yoki undan kam bo‘lgan vertikal videolar va foydalanuvchilar bilan o‘zaro aloqaga mo‘ljallangan turli funksiyalarga yo‘naltirilgan.

2024-yil may oyi holatiga ko‘ra, qisqa videolar platforma ommaga taqdim etilganidan buyon jami 5 trilliondan ortiq marta ko‘rilgan. Platforma 13-iyul kuni, 2021-yilda ommaga ochilgan. Ushbu ko‘rsatkichga YouTube’da Shorts funksiyasi paydo bo‘lishidan oldin yaratilgan videolarning ko‘rishlari ham kiritilgan.

Shorts mualliflari ko‘rishlar soni yoki reklama daromadlari hisobidan pul ishlaydi. YouTube Shorts mashhurligining oshishi o‘smirlar orasida unga qaramlik paydo bo‘lishi mumkinligi haqidagi xavotirlarni kuchaytirdi.

Tarix

«Endeavour» kosmik kemasining XKS bilan 2022-yildagi tutashuvi videosi, YouTube Shorts formatiga mos

YouTube’ning 2020-yilda YouTube Shorts’ni yaratishdan ko‘zlagan maqsadi TikTok — qisqa videokliplar uchun mo‘ljallangan onlayn videoplatforma bilan raqobatlashish edi. Kompaniya avval YouTube bosh sahifasidagi alohida bo‘limda davomiyligi 30 soniyagacha bo‘lgan vertikal videolarni sinab ko‘rdi. Ushbu dastlabki beta-versiya faqat oz sonli foydalanuvchilarga taqdim etildi. TikTok Hindistonda taqiqlanganidan ko‘p o‘tmay, 2020-yil sentabrida YouTube Shorts’ning beta-versiyasi ham Hindistonda ishga tushirildi. 2021-yil martida beta-versiya AQSHda, 13-iyul kuni (2021-yilda) esa butun dunyoda taqdim etildi.

2022-yil avgustida YouTube Shorts funksiyasini Smart TV uchun mo‘ljallangan o‘z ilovasida ham taqdim etish rejasini e’lon qildi. 2022-yil dekabrida YouTube o‘z blogida yilning eng yaxshi videolari va mualliflari haqida yillik sharhini chop etdi; unda Shorts ilk bor alohida bo‘limga ega bo‘ldi.

21-sentabr kuni, 2023-yilda Nyu-Yorkda o‘tkazilgan har yilgi Made on YouTube tadbirida Google YouTube Create — Shorts rivojiga ko‘maklashish uchun YouTube kontent mualliflariga mo‘ljallangan video muharririni taqdim etdi. Dastur ishga tushirilgan vaqtda faqat shu platformada mavjud edi: Android.

Funksiyalar va imkoniyatlar

YouTube Shorts foydalanuvchilar yaratgan, davomiyligi 180 soniyagacha bo‘lgan vertikal yoki kvadrat shakldagi videolarni namoyish etadi hamda videolarga litsenziyalangan musiqa va ekrandagi subtitrlarni qo‘shish imkonini beradi. Tomoshabinlar algoritm tomonidan o‘z didiga mos tanlangan videolarning cheksiz tasmasini varaqlashi mumkin. YouTube Shorts asosan smartfonlarda ko‘rish uchun mo‘ljallangan bo‘lsa-da, ushbu formatdagi videolarni boshqa barcha qurilmalarda ham tomosha qilish mumkin.

YouTube Shorts TikTok’dagiga o‘xshash funksiyalarni, jumladan jonli efirlar, hamkorlikdagi videolar, oddiy montaj vositalari va pleylistlarni o‘z ichiga oladi. Shuningdek, unda YouTube’dagi uzun videolarni qisqa videolarga aylantirish vositalari mavjud. YouTube Shorts mualliflarga tomoshabinlarning izohlariga qo‘shimcha videolar orqali javob berish imkonini beradi. Bu funksiya avvalo TikTok tufayli ommalashgan. Financial Times nashrining ma’lum qilishicha, mualliflarning 10 foizdan kamrog‘i qisqa videolar uchun YouTube’ning montaj vositalaridan foydalanadi. Ko‘pchilik buning o‘rniga TikTok vositalarini ishlatadi, biroq brendi tushirilgan TikTok videolarining YouTube platformasidagi ko‘rinish darajasi pasaytiriladi.

Yosh tomoshabinlar soni oshgani sababli YouTube Shorts 13 yoshdan 17 yoshgacha bo‘lgan foydalanuvchilarga sukut bo‘yicha dam olish yoki uxlash vaqti kelganini eslatuvchi funksiyani qo‘shdi. Biroq ilovadan foydalanishni cheklaydigan boshqa choralar mavjud emas.

Foydalanish

YouTube Shorts 2019-yilda paydo bo‘lganidan beri uning mashhurligi muntazam ortib bormoqda. 2022-yil sentabrida Alphabet YouTube Shorts videolari kuniga 30 milliard martadan ortiq ko‘rilayotganini ma’lum qildi. Oylik foydalanuvchilar soni ham 1,5 milliarddan (2022-yil) 2 milliardgacha (2023-yil) oshdi.

YouTube Shorts mashhurligi kompaniya ichida ham ayrim xavotirlarni keltirib chiqardi: ba’zilar bu format YouTube’dagi uzun videokontentni «siqib chiqarishi» mumkin, deb hisoblaydi. YouTube’ning rasmiy pozitsiyasiga ko‘ra, Shorts mualliflar uchun qo‘shimcha format sifatida yaratilgan.

Monetizatsiya

2021-yil avgustida YouTube kompaniyasi YouTube Shorts jamg‘armasini ishga tushirdi. Ushbu tizim doirasida eng yaxshi qisqa video mualliflari o‘z mehnati uchun haq olishi mumkin edi. YouTube buni «mualliflar kontentini monetizatsiya qilish va ularni mukofotlash» usuli sifatida ta’rifladi. Kompaniya 100 million dollarlik jamg‘arma tuzilishini bildirdi. Mablag‘ 2021 va 2022-yillar davomida taqsimlanishi ko‘zda tutilgan bo‘lib, bu VK Clips mualliflari uchun ajratilgan 1 milliard dollarlik jamg‘armaga o‘xshardi. YouTube The Hollywood Reporter jurnaliga jamg‘arma «YouTube qisqa video mualliflarini monetizatsiya qilish va qo‘llab-quvvatlashning uzoq muddatli vositasini ishlab chiqquniga qadar vaqtinchalik chora, xolos» ekanini ma’lum qildi.

2022-yil sentabrida YouTube Shorts 2023-yil fevralidan YouTube hamkorlik dasturiga qo‘shilishini e’lon qildi. Dastur talablariga javob beradigan mualliflar reklama daromadidan ulush olishlari mumkin. YouTube hamkor-kanallari «kanal a’zoligi» va «superfunksiyalar»dan ham foydalanishi mumkin; ular foydalanuvchilarga mos ravishda kontent uchun oylik obuna to‘lash yoki bir martalik xayriya qilish imkonini beradi.

YouTube Shorts mualliflari, YouTube’dagidek, videolari oldidan va undan keyin ko‘rsatiladigan reklamadan tushgan mablag‘ning ma’lum foizini oladi. YouTube Shorts mualliflariga reklama daromadining 45 foizi, YouTube’dagi uzun video mualliflariga esa 55 foizi tegadi.

YouTube siyosatiga ko‘ra, mualliflik huquqini ma’lum darajada buzadigan, original bo‘lmagan kontentni yuklaydigan yoki hamjamiyat qoidalarini boshqacha tarzda buzadigan mualliflar monetizatsiyadan foydalanish huquqiga ega emas.

Salomatlik bilan bog‘liq muammolar

Tadqiqotda Guychjou moliya va iqtisodiyot universiteti[ingl.] hamda G‘arbiy Michigan universiteti[ingl.] olimlari YouTube Shorts va TikTok kabi qisqa videolar yoshlar va bolalarda qaramlikka moyil xulq-atvorning shakllanishiga hissa qo‘shishi mumkinligini aniqlagan. Bunga sabab — qisqa videolar «qisqa muddatli kuchli hayajon to‘lqinlari»ni yuzaga keltirishidir. Tadqiqotchilar AQSH va Xitoydagi kollej talabalarining ko‘ngilxushlik qilish, bilim olish va ijtimoiy o‘zligini shakllantirish uchun qisqa videolarni tomosha qilishini aniqlagan.

The Wall Street Journal nashrining xabar berishicha, ayrim ota-onalar qisqa videolarning farzandlariga ta’siridan xavotirda, chunki YouTube Shorts’ni o‘chirib qo‘yish yoki unga cheklov o‘rnatish imkoniyati yo‘q. Bolalar qisqa videolarni tomosha qilganda doimiy rag‘bat va tez o‘zgarishlarni kutishga odatlanadi. Bu esa ko‘proq diqqat talab qiladigan mashg‘ulotlarni, masalan, kitob o‘qishni bajarishda qiyinchilik tug‘dirishi mumkin.

So‘nggi tadqiqotlarda YouTube Shorts kabi qisqa videolar bilan miya mukofotlash tizimi, xususan, dofamin ajralishi o‘rtasida bog‘liqlik aniqlangan. Stenford universitetining narkotik moddalarga qaramlik bo‘yicha ikki tomonlama tashxis klinikasi rahbari, psixiatr doktor Anna Lembkening so‘zlariga ko‘ra, diqqatni tez jalb qiladigan qisqa videolar kuchli qo‘zg‘atuvchi bo‘lib, qaramlikka olib keladigan boshqa xatti-harakatlardagi kabi dofamin ajralishini keltirib chiqaradi. Tez ko‘riladigan va oson qabul qilinadigan qisqa videolar dofamin miqdorining yuqori darajada oshishiga sabab bo‘lishi mumkin. Dofamin bevosita zavq manbai bo‘lishdan ko‘ra ko‘proq rag‘batlantiruvchi omil bo‘lgani uchun odamlar mukofot hissini beradigan mashg‘ulotlarni izlashga undaladi va ularga qaram bo‘lib qoladi. Shunga o‘xshash neyrokimyoviy reaksiyalar qaramlikka xos xulq-atvorni shakllantirib, zararli siklni yuzaga keltiradi. Raqamli qaramlik diqqatni jamlash qobiliyatining pasayishiga va kognitiv jarayonlarning sekinlashishiga olib kelishi mumkin.