YandexGPT sun’iy intellekt modeli

Alice AI
Логотип программы Alice AI
Turi Katta til modeli
Ishlab chiquvchi Yandeks
Chiqarilgan sana 17-may 2023-yil
So‘nggi versiya Alice AI 1.0 (28-oktyabr 2025-yil)
Holati faoliyat ko‘rsatmoqda
Veb-sayt ya.ru/ai/aliceai

Alice AI (ilgari YandexGPT) — neyrotarmoqlar oilasi bo‘lib, «Yandeks» kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan. Ular matn va tasvirlarni yaratishi hamda qayta ishlashi, yangi g‘oyalar taklif qilishi va foydalanuvchi bilan suhbat kontekstini hisobga olishi mumkin.

Alice AI’ni o‘qitish uchun ma’lumotlar to‘plami (dataset) ishlatiladi. U kitoblar, jurnallar, gazetalar hamda internetdagi boshqa ochiq manbalardan olingan ma’lumotlarni o‘z ichiga oladi. Ishlab chiquvchilarning ta’kidlashicha, neyrotarmoq faktlarda xatolarga yo‘l qo‘yishi yoki mavjud bo‘lmagan ma’lumotlarni to‘qib chiqarishi mumkin, biroq o‘qitish jarayoni davom etgani sari tobora aniqroq javoblar beradi.

Alice AI’dan foydalanish

Alice AI — turli vazifalarni bajarish uchun har xil mahsulotlarda qo‘llaniladigan texnologiya. Neyrotarmoq «Alisa AI» virtual yordamchisiga integratsiya qilingan hamda «Yandeks» va «Yandeks Start» ilovalarida, «Yandeks Brauzer», «Yandeks Stansiya» qurilmalarida, shuningdek, «Alisa» o‘rnatilgan aqlli televizorlarda mavjud.

Alice AI «Yandeks» bosh sahifasida, «Qidiruv», «Market», «Lavka», «Praktikum», «Darslik», «Avto.ru» va kompaniyaning boshqa xizmatlarida ishlaydi.

Yandeks biznes mijozlariga neyrotarmoqning API interfeysidan Yandex Cloud orqali foydalanish imkonini beradi va uning asosida o‘zining B2B yechimlarini ishlab chiqadi.

2023-yil iyul oyidan boshlab 800 ta kompaniya YandexGPT’ning yopiq sinovlarida qatnashdi. Axborot texnologiyalari dasturchilari, banklar, chakana savdo va boshqa sohalardagi kompaniyalar texnologiyadan ikki xil rejimda foydalanishi mumkin: API hamda Playground (modelni sinash va farazlarni tekshirish uchun Yandex Cloud konsolidagi interfeys). 21-noyabr (2024-yil) kuni YandexGPT asosida turli biznes vazifalari uchun sun’iy intellekt yordamchilarini tez yaratishga mo‘ljallangan AI Assistant API vositasi ishga tushirildi.

Biznes uchun modelning ikki versiyasi mavjud: biri asinxron rejimda ishlaydi va murakkab masalalarni yaxshiroq hal qiladi, ikkinchisi esa real vaqt rejimida tezkor javoblar yaratishga mos keladi. Natijada YandexGPT o‘nlab ssenariylarda, jumladan, kontent bilan bog‘liq vazifalar, texnik yordam, chat-botlar, virtual yordamchilar yaratish va boshqa yo‘nalishlarda sinovdan o‘tkazildi.

2024-yil iyun oyida YandexGPT yordamida quyidagi xizmatlarda mashina tarjimasi sifati yaxshilandi: «Yandeks Tarjimon», «Qidiruv» hamda videotarjima funksiyasiga ega «Yandeks Brauzer».

Tarix

2023-yil fevral oyida «Yandeks» ChatGPTga o‘xshash generativ neyrotarmoqning o‘z versiyasini ishlab chiqayotganini ma’lum qildi. Bu ish til modellarining YaLM (Yet another Language Model) oilasini rivojlantirish doirasida olib borilayotgan edi. Loyiha dastlab YaLM 2.0 deb atalgan, keyinchalik YandexGPT nomini oldi.

17-may (2023-yil) kuni kompaniya YandexGPT (YaGPT) nomli neyrotarmoqni taqdim etdi va «Alisa» virtual yordamchisiga yangi til modeli bilan muloqot qilish imkonini beruvchi maxsus ko‘nikmani qo‘shdi.

5-iyun (2023-yil) kuni «Yandeks» matbuot xizmati neyrotarmoq suhbat kontekstini eslab qolish va aniqlashtiruvchi savollar berishni o‘rganganini ma’lum qildi.

15-iyun (2023-yil) kuni «Yandeks» YandexGPT til modelini tasvir yaratish uchun mo‘ljallangan «Shedevrum» ilovasiga qo‘shdi. Shu tufayli foydalanuvchilar matn, sarlavha va mazmunga mos illyustratsiyadan iborat mazmunli postlar yarata oladigan bo‘ldi.

27-iyunda «Yandeks» neyrotarmoq internetdagi maqolalarni asosiy fikrlar ko‘rinishida qisqacha bayon qilishni o‘rganganini bildirdi. Funksiya rus tilidagi matnlar va hajmi 30 ming belgigacha bo‘lgan internet maqolalari bilan ishlaydi.

2023-yil iyul oyida YandexGPT neyrotarmog‘i biznes uchun virtual yordamchilar va chat-botlar yaratish, shuningdek, matnli ma’lumotlarni generatsiya qilish va tartibga solish maqsadida foydalanishga taqdim etildi.

7-sentyabr (2023-yil) kuni «Yandeks» Practical ML Conf konferensiyasida til modelining yangi versiyasi — YandexGPT 2’ni taqdim etdi. Oldingi versiyaga nisbatan u ko‘proq turdagi vazifalarni bajara oladi va javoblarining sifati yaxshilangan. Ishlab chiquvchilarga ko‘ra, YandexGPT 2 foydalanuvchi so‘rovlariga 67 % holatda neyrotarmoqning birinchi versiyasidan yaxshiroq javob beradi.

14-sentyabr (2023-yil) kuni «Yandeks» «Qidiruv» tizimidagi so‘rovlarga tezkor javoblar yaratish uchun YandexGPT’ni sinay boshladi. Neyrotarmoq real vaqt rejimida foydalanuvchi so‘roviga eng mos bir nechta manbani topadi, har birining qisqacha mazmunini tuzadi va olingan variantlar orasidan eng foydali javobni tanlaydi. Bu javob manba havolasi bilan birga qidiruv satri ostida ko‘rsatiladi.

6-oktyabr (2023-yil) kunidan boshlab YandexGPT internetdagi rus tilida so‘zlashilgan videolarning qisqacha mazmunini tayyorlay oladi. U nutq mavjud bo‘lgan, davomiyligi ikki daqiqadan to‘rt soatgacha bo‘lgan videolarni umumlashtiradi.

2023-yil dekabr oyida «Yandeks Qozog‘iston» Qozog‘iston kompaniyalari uchun YandexGPT API’dan foydalanish imkoniyatini ochdi.

28-mart (2024-yil) kuni Yandeks YandexGPT neyrotarmoqlarining uchinchi avlodini ishga tushirdi. Birinchi versiya — YandexGPT 3 Pro biznes uchun mo‘ljallangan va Yandex Cloud foydalanuvchilariga taqdim etildi. Ishlab chiquvchilarning so‘zlariga ko‘ra, sinovlarda YandexGPT 3 Pro YandexGPT 2’dan 67 % holatda yaxshiroq javob bergan, oddiy foydalanuvchi so‘rovlarida esa uning natijalari 69 % ga yuqori bo‘lgan.

28-may (2024-yil) kuni YandexGPT Lite neyrotarmog‘ining yengillashtirilgan uchinchi avlodi chiqarildi.

24-oktyabr (2024-yil) kuni neyrotarmoqning to‘rtinchi avlodi — YandexGPT 4 paydo bo‘ldi. U yengillashtirilgan Lite va kuchli Pro modellarini o‘z ichiga oladi. 2024-yil dekabrda YandexGPT 4’ning Pro versiyasi ilk bor Yandeksning ommaviy xizmatlaridan biri — «Alisa Pro»ga joriy etildi.

25-fevral (2025-yil) kuni Yandeks beshinchi avlod sun’iy intellekt modeli YandexGPT 5 Pro’ni taqdim etdi va uni «Alisa Pro» bilan chatga integratsiya qildi. YandexGPT 5 Lite Pretrain oilasining yengillashtirilgan modeli HuggingFace xizmatida ochiq foydalanish uchun joylashtirildi. 31-mart (2025-yil) kuni YandexGPT 5 Lite Instruct versiyasi chiqarildi. Oldingi versiyadan farqli ravishda, u qo‘shimcha sozlash bosqichidan o‘tgan, shu tufayli foydalanuvchining promptlari (ko‘rsatmalari) asosida vazifalarni bajara oladi.

28-avgust (2025-yil) kuni YandexGPT 5.1 Pro korporativ mijozlar uchun taqdim etildi. Oddiy foydalanuvchilar undan faqat «Alisa» bilan chatda foydalana oldilar.

Alisa bilan qidiruv

16-aprel (2024-yil) kuni Yandeks an’anaviy qidiruv texnologiyalari va katta generativ til modellari imkoniyatlarini birlashtirgan «Neyro» xizmatini taqdim etdi. Unda foydalanuvchi tizimga oddiy so‘zlar bilan istalgan savolni berishi mumkin. YandexGPT 3 shu so‘rov bo‘yicha Yandeks qidiruv natijalarini tahlil qiladi va topilgan ma’lumotlarni manbalarga havolalar bilan birga bitta javobda jamlaydi. Xizmat bilan muloqot dialog shaklida kechadi: oldin berilgan savolni aniqlashtirish yoki uni rasm bilan to‘ldirish mumkin.

22-may (2025-yil) kunidan boshlab, «Qidiruv kuni» konferensiyasidan so‘ng, Yandeks qidiruv tizimidagi «Neyro» xizmati «Alisa bilan qidiruv» deb atala boshlandi[manba 78 kundan beri ko‘rsatilmagan].

Alice AI’ni o‘qitish

O‘qitish bir necha bosqichda amalga oshiriladi:

  1. Dastlabki o‘qitish (pretraining). Model til tuzilishini o‘rganadi va dunyo haqidagi faktlarni eslab qoladi. Uni o‘qitishda «Yandeks» qidiruv modellari yordamida tanlab olingan va kichik bo‘laklarga (tokenlarga) ajratilgan internet, kitoblar va boshqa ommaviy manbalardagi terabaytlab matndan foydalaniladi.
  2. Qo‘shimcha moslashtirish (fine-tuning). Mutaxassislar turli-tuman vazifalar va ularga sifatli javoblardan iborat yuz minglab misollarni jamlab, katta ma’lumotlar to‘plamini yaratadi va modelning milliardlab parametrlarini optimallashtiradi. Sifatli o‘quv misollarini «Yandeks»ning sun’iy intellekt trenerlari tayyorlaydi. Ular turli gumanitar kasb vakillari: jurnalistlar, pedagoglar, muharrirlar, sotsiologlar, psixologlar va filologlardir. «Yandeks» Rossiyada bunday mutaxassislarni ishga olish va o‘qitishni boshlagan birinchi kompaniya bo‘ldi.
  3. Mahsulotga moslashtirish. Modelga «insoniy xarakter» beriladi, toki u o‘zi haqida savollarga javob berishi va muloqotda tabiiyroq ko‘rinishi mumkin bo‘lsin.

Alice AI’ni o‘qitishda foydalaniladigan qurilmalar — «Yandeks» superkompyuterlari.

Model turlari

Nomi Turi
Alice AI LLM til modeli
Alice AI VLM vizual-til modeli (vision-language model)
Alice AI Art tasvir yaratish modeli

Modellar versiyalari

Quyidagi jadvallarda Alice AI modellarining asosiy versiyalari keltirilgan:

Alice AI LLM

Versiya Chiqarilgan sana
YandexGPT 17-may 2023-yil
YandexGPT 2 7-sentyabr 2023-yil
YandexGPT 3 Lite 28-may 2024-yil
YandexGPT 3 Pro 28-mart 2024-yil
YandexGPT 4 Lite 24-oktyabr 2024-yil
YandexGPT 4 Pro 24-oktyabr 2024-yil
YandexGPT 5 Lite Pretrain 25-fevral 2025-yil
YandexGPT 5 Lite Instruct 31-mart 2025-yil
YandexGPT 5 Pro 25-fevral 2025-yil
YandexGPT 5.1 Pro 28-avgust 2025-yil
Alice AI LLM 1.0 28-oktyabr 2025-yil
Alice AI LLM Flash 28-may 2026-yil

Alice AI VLM

Alice AI ART

Versiya Chiqarilgan sana
YandexART 1.0 18-oktyabr 2023-yil
YandexART 1.3 24-aprel 2024-yil
YandexART 2.0 10-oktyabr 2024-yil
YandexART 2.5 20-mart 2025-yil
YandexART 2.5 Pro 20-mart 2025-yil
YandexART 2.7 3-iyul 2025-yil
YandexART Exp 3-iyul 2025-yil
Alice AI ART 1.0 28-oktyabr 2025-yil

Imkoniyatlari

2023-yil oktyabr oyida YandexGPT 2 Yagona davlat imtihoni (EGE)ning adabiyot fanidan sinovini 55 ball bilan topshirdi. Oliy ta’lim muassasasiga kirish uchun talab etiladigan minimal ball esa 40 ball edi. Bu Rossiyada sun’iy intellekt nafaqat test savollariga javob berib, balki ijodiy topshiriqlarni ham bajarib, Yagona davlat imtihonidan muvaffaqiyatli o‘tgan birinchi holat bo‘ldi.

Tanqid

2024-yil may oyida Xavfsizlik kengashi raisining o‘rinbosari Dmitriy Medvedev o‘zining Telegram kanalida neyrotarmoq hisoblangan YandexGPT’ni tanqid qildi. Uning asosida «Alisa» virtual yordamchisi ishlaydi. Xavfsizlik kengashi raisi o‘rinbosarining aytishicha, kompaniya ishlab chiqqan sun’iy intellekt siyosatga bilvosita aloqador «betaraf» savollarga javob bermaydi. Medvedevning fikricha, bunday yondashuv «Yandeks»ga bo‘lgan ishonchni «susaytiradi». Kompaniya siyosatchining fikrlariga izoh bermadi. YandexGPT neyrotarmog‘i Ukraina, Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi, shuningdek, Qrim, DXR va LXRning maqomi haqida gapirishga tayyor emas. Neyrotarmoq, shuningdek, marksizm, Vladimir Putin, Aleksandr Lukashenko, Vladimir Zelenskiy, Mixail Saakashvili, Yuliya Navalnaya hamda ularning tarjimayi holiga oid ma’lumotlarni berishga tayyor emas. Shuningdek, senzuraga uchragan mavzu — Stepan Bandera yodgorliklari.

Havolalar