Simsiz ulanish nuqtasi (ingl. wireless access point, WAP) — bu bazaviy stansiya bo‘lib, mavjud tarmoqqa (simsiz yoki simli) simsiz ulanishni ta’minlash yoki yangi simsiz tarmoq yaratish uchun mo‘ljallangan.
Kirish
Kompyuterlarni simli tarmoqqa ulash odatda ko‘plab kabellarni devor va shiftlar orqali o‘tkazishni talab qiladi. Bundan tashqari, simli tarmoqlar qurilmalarni joylashtirish imkoniyatlarini ma’lum darajada cheklaydi. Simsiz tarmoqlarda bunday kamchiliklar yo‘q: ularga kompyuterlar va boshqa simsiz qurilmalarni juda kam jismoniy mehnat, vaqt va mablag‘ sarflab qo‘shish mumkin. Ma’lumot uzatishda simsiz ulanish nuqtalari radioto‘lqinlardan foydalanadi. Ularning chastota diapazonlari quyidagi standartda belgilangan: IEEE 802.11.
Foydalanish
Simsiz ulanish nuqtalari ko‘pincha mobil qurilmalarni (noutbuklar, printerlar va boshqalarni) statsionar lokal tarmoqqa ulash uchun ishlatiladi.
Shuningdek, simsiz ulanish nuqtalari ko‘pincha «hotspotlar» — foydalanuvchilarga odatda bepul internet ulanishi taqdim etiladigan hududlarni yaratish uchun ishlatiladi. Bunday nuqtalar odatda kutubxonalar, aeroportlar va yirik shaharlardagi ochiq havodagi kafelarda joylashadi.
So‘nggi paytlarda uy tarmoqlarini yaratishda simsiz ulanish nuqtalariga qiziqish ortmoqda. Bitta xonadon doirasida bunday tarmoqni yaratish uchun bitta ulanish nuqtasi yetarli. U qo‘shni xonadonlarni ham tarmoqqa ulash uchun yetarli bo‘lishi mumkin. Orada yana bir xonadon joylashgan bo‘lsa, yuk ko‘taruvchi devordan o‘tish jarayonida zaiflashgan signalni qayta uzatadigan qo‘shimcha ulanish nuqtasi, albatta, kerak bo‘ladi.
Tuzilishi
Bu qurilma ko‘p jihatdan mijoz adapteriga o‘xshaydi. U ham qabul qiluvchi-uzatuvchi qurilma va birlashtirilgan interfeys chipidan iborat, biroq ko‘proq intellektual funksiyalarga va murakkabroq elektron qismlarga ega.
Tuzilishiga ko‘ra, ulanish nuqtalari tashqarida foydalanish uchun (tashqi muhit ta’siridan himoyalangan ko‘rinishda) ham, ish va turar joy binolari ichida foydalanish uchun ham ishlab chiqariladi. Shuningdek, ishlab chiqarishning o‘ziga xos sharoitlarini hisobga olgan holda sanoat maqsadlari uchun mo‘ljallangan qurilmalar ham mavjud.
Funksional imkoniyatlari jihatidan turli ulanish nuqtalari bir-biridan sezilarli darajada farq qilishi mumkin. Ba’zilari tarmoqni diagnostika qilish va nazorat etish, masofadan sozlash hamda nosozliklarni bartaraf etish imkoniyatlarini beradi. Bundan tashqari, so‘nggi paytlarda serverdan foydalanmasdan bir nechta foydalanuvchi o‘rtasida fayl almashish (fayllarni uzatish) imkonini beradigan ulanish nuqtalari paydo bo‘ldi.
2009-yil oxiriga kelib, o‘zida quyidagi funksiyalarni birlashtirgan qurilmalar tobora ommalashayotganini aytish mumkin: simsiz tarmoq adapteri (plata, karta yoki kontroller), marshrutizator va, masalan, kabel modemi.
Qo‘llanilishi
Ulanish nuqtalari turli vazifalarni bajarishga mo‘ljallangan: simsiz tarmoq adapteri mavjud kompyuterlar guruhini mustaqil tarmoqqa birlashtirish (Ad-hoc rejimi) yoki simsiz va simli tarmoq qismlari o‘rtasida ko‘prik vazifasini bajarish (Infrastructure rejimi).
Ad-hoc rejimida stansiyalarning mumkin bo‘lgan eng ko‘p soni — 256 ta. Infrastructure rejimida esa 2048 tagacha simsiz tugunni ulashga ruxsat etiladi.
Shuni hisobga olish kerakki, ulanish nuqtasi oddiy konsentrator hisoblanadi. Bir ulanish nuqtasiga bir nechta foydalanuvchi ulanganda, o‘tkazish qobiliyati ularning soniga qarab taqsimlanadi. Nazariy jihatdan ulanishlar soni cheklanmagan, biroq amalda har bir foydalanuvchi uchun zarur bo‘lgan eng kam ma’lumot uzatish tezligidan kelib chiqib, ulanishlar sonini cheklash maqsadga muvofiq.
Ulanish nuqtasi yordamida roumingni ham oson tashkil etish mumkin. Buning uchun foydalanuvchining mobil kompyuteri bitta ulanish nuqtasining qamrov hududidan kattaroq maydon bo‘ylab harakatlanadigan joyda bir nechta ulanish nuqtasidan «uyachalar» hosil qilinadi va ularning qamrov hududlari bir-birini qoplaydigan qilib joylashtiriladi. Bunda mobil foydalanuvchi harakatlanishi ko‘zda tutilgan hududdagi barcha ulanish nuqtalari va mobil kompyuterlar bir xil sozlamalarga (kanal raqamlari, identifikatorlar va boshqalar) ega bo‘lishi kerak.
Qo‘llashga misol

Agar kompyuterlarni nafaqat simsiz tarmoqqa birlashtirish, balki tarmoqning ushbu qismini simli tarmoqqa ham ulash kerak bo‘lsa, eng oddiy yechim — «ulanish nuqtasi» deb ataladigan qurilmani o‘rnatishdir. Ulanish nuqtasidan foydalanganda, amalda boshqa tarmoq qurilmasiga ega bo‘lasiz. Uning ishlashi boshqa shaxsiy kompyuterlarning yuklanganlik darajasiga ham, ularning konfiguratsiyasiga ham bog‘liq emas. Bu shubhasiz afzallikdir. Murakkab dasturiy ta’minotni sozlashga hojat qolmaydi, shuningdek, kompyuter yana o‘chirib qo‘yilishi yoki zarur xizmat ishga tushmay qolishidan xavotirlanmaysiz.
Wi-Fi signalini kuchaytirish
Wi-Fi takrorlagichi — bu signalni retranslyatsiya qilish tamoyili asosida ishlaydigan Wi-Fi kuchaytirgichi. Takrorlagich mavjud simsiz tarmoq qamrovini kengaytiradi. U Wi-Fi signalini qabul qiladi va uni uzoqroqqa uzatadi.
Standartlar
Ulanish nuqtasi odatda internetga simli ulanish (Ethernet) orqali ulanadi, so‘ng oxirgi foydalanuvchi qurilmalarini quyidagi standartlar asosida simsiz tarmoqqa ulaydi: Wi-Fi yoki Bluetooth (bunda ko‘pincha PAN tarmog‘i ishlatiladi). Ulanish nuqtalari bitta simli ulanish orqali bir nechta simsiz qurilmani ulash imkonini beradi. Ulanish nuqtalarining aksariyati quyidagi standartlarni qo‘llab-quvvatlaydi: 802.11a, 802.11b, 802.11g, 802.11n (Wi-Fi 4). Zamonaviyroq uskunalarga ega yangi ulanish nuqtalari yanada yangi standartlarni qo‘llab-quvvatlaydi, jumladan: 802.11ac (Wi-Fi 5), 802.11ax (Wi-Fi 6/6E) va 802.11be (Wi-Fi 7). Shuningdek, ulanish nuqtalari odatda foydalanuvchilarni autentifikatsiya qilishning quyidagi standartlarini ham qo‘llab-quvvatlaydi: WEP, WPA, WPA2 va boshqalar.