| Vue.js | |
|---|---|
| | |
| Turi | funksiyalar kutubxonasi, JavaScript freymvorki, veb-freymvork, JavaScript kutubxonasi va ochiq kodli dasturiy ta’minot |
| Muallifi | Evan Yu |
| Yozilgan dasturlash tillari | JavaScript va TypeScript |
| Operatsion tizim | turli platformalarda ishlash imkoniyati |
| Chiqarilgan sana | fevral 2014 |
| So‘nggi versiyasi | |
| Kod repozitoriysi | github.com/vuejs |
| Litsenziyasi | MIT litsenziyasi |
| Rasmiy sayti | vuejs.org (ingl.) |
Vue.js (shuningdek Vue; /vjuː/) — JavaScript-freymvork bo‘lib, ochiq manba kodi asosida foydalanuvchi interfeyslarini yaratish uchun mo‘ljallangan. Boshqa JavaScript kutubxonalari ishlatiladigan loyihalarga oson integratsiyalanadi. Shuningdek, veb-freymvork sifatida bir sahifali ilovalarni reaktiv uslubda ishlab chiqishda qo‘llanilishi mumkin.
Hozirda loyihani uning yaratuvchisi Evan Yu va turli kompaniyalarda faoliyat yurituvchi asosiy jamoaning boshqa faol a’zolari qo‘llab-quvvatlaydi. Ulardan ayrimlari quyidagi kompaniyalarda ishlaydi: Netlify, Netguru, Baidu, Livestorm.
2022-yilda JavaScript dasturchilari o‘rtasida o‘tkazilgan so‘rov hamjamiyatning 77,4 % qismi Vue’dan mamnun ekanini ko‘rsatdi. Vue’ning 2-versiyasi GitHub’da 207 mingta, 3-versiyasi esa 43.9 mingta yulduzga ega. U GitHub tarixidagi uchinchi eng yirik loyiha hisoblanadi. Platforma: GitHub[manba 2018 kundan beri ko‘rsatilmagan].
Tarixi
2013-yilda Google xodimi Evan Yu, loyihalardan birida ishlayotgan paytida, veb-ilovalarning murakkab foydalanuvchi interfeyslarini tezkor prototiplash uchun tayyor yechimlar yo‘q degan xulosaga keldi: React o‘sha paytda rivojlanishning dastlabki bosqichida edi, asosiy vositalar esa AngularJS yoki MVC arxitekturasiga yo‘naltirilgan Backbone.js kabi murakkab freymvorklardan iborat bo‘lib, ular sodda emas va katta ilovalarni ishlab chiqishga mo‘ljallangan edi. Ushbu bo‘shliqni to‘ldirish uchun Yu Vue.js’ni ishlab chiqishni boshladi. U soddaligini saqlagan holda nafaqat prototiplash, balki to‘laqonli dastur yaratish uchun ham mos bo‘lib chiqdi.
2015-yil oktabrda kutubxonaning 1.0-versiyasi, 2016-yil sentabrda esa 2.0-versiyasi chiqarildi.
2.0-versiyadan boshlab u server tomonida renderlashni, ya’ni SSR (Server-Side Rendering) texnologiyasini ham qo‘llab-quvvatlaydi.
18-sentabrda, 2020-yilda Vue.js 3.0.0 «One Piece» versiyasi chiqarildi. Ishlab chiquvchilarning ta’kidlashicha, u «ishlash samaradorligini oshirish, paket hajmini kamaytirish, TypeScript bilan yaxshiroq integratsiya, keng ko‘lamli masalalarni yechish uchun yangi API’lar va freymvorkning kelgusi versiyalari uchun uzoq muddatli mustahkam asos» yaratadi.
3.0-reliziga 2 yildan ortiq ishlab chiqish mehnati, jumladan, 30 dan ortiq RFC, 2600 dan ortiq kommit, 628 ta so‘rovni yuborgan 99 nafar ishlab chiquvchining hissasi, shuningdek, dastur va hujjatlar ustida bajarilgan ulkan ishlar jamlangan. Butun kod samaraliroq TypeScript tilida qayta yozildi; bu moslashuvchan ishlab chiqishda afzallik beradi.
Shuningdek, yangi Composition API to‘plami taqdim etildi.
Versiyalar
| Versiya | Chiqarilgan sana | Nomi |
|---|---|---|
| 3.2 | 5-avgust 2021 | The Quintessential Quintuplets |
| 3.1 | 7-iyun 2021 | Pluto |
| 3.0 | 18-sentabr 2020 | One Piece |
| 2.7 | 1-iyul 2022 | Naruto |
| 2.6 | 4-fevral 2019 | Macross |
| 2.5 | 13-oktabr 2017 | Level E |
| 2.4 | 13-iyul 2017 | Kill la Kill |
| 2.3 | 27-aprel 2017 | JoJo's Bizarre Adventure |
| 2.2 | 26-fevral 2017 | Initial D |
| 2.1 | 22-noyabr 2016 | Hunter X Hunter |
| 2.0 | 30-sentabr 2016 | Ghost in the Shell |
| 1.0 | 27-oktabr 2015 | Evangelion |
| 0.12 | 12-iyun 2015 | Dragon Ball |
| 0.11 | 7-noyabr 2014 | Cowboy Bebop |
| 0.10 | 23-mart 2014 | Blade Runner |
| 0.9 | 25-fevral 2014 | Animatrix |
| 0.8 | 27-yanvar 2014 | ma’lumot yo‘q |
| 0.7 | 24-dekabr 2013 | ma’lumot yo‘q |
| 0.6 | 8-dekabr 2013 | VueJS |
Konsepsiyasi
Ishlab chiquvchilar Vue.js’ni boshqa freymvorklar bilan solishtirganda progressiv va bosqichma-bosqich moslashtiriladigan veb-freymvork deb ta’riflaydilar.
Bu dasturchiga ilova tuzilishini o‘z talablariga moslash imkonini beradi. Ishlab chiquvchilarning fikricha, Vue.js’ni o‘rganish AngularJSga qaraganda osonroq, chunki uning API ancha tushunarli tuzilgan. Vue.js bilan ishlash uchun JavaScript va HTML bilimlarining o‘zi yetarli. TypeScript’dan ham foydalanish mumkin. Vue.js ko‘plab tillarda vuejs.org saytida e’lon qilingan batafsil rasmiy hujjatlarga ega. Bu hujjatlar brauzerda loyihalash va ishlab chiqish jarayonini tushuntirish uchun namuna bo‘la oladi. Vue.js’da MVVM shabloni qo‘llanadi: u JavaScript orqali ma’lumotlarni bog‘lashni taklif etadi, shu sababli ma’lumot kiritish va chiqarish bevosita ma’lumotlar manbai bilan bog‘lanadi. Shunday qilib, qo‘lda ma’lumotlarni (masalan, jQuery orqali) HTML-DOM orqali belgilashga hojat qolmaydi. Bunda Knockout.js dagidek qo‘shimcha annotatsiyalar ham talab etilmaydi: Vue elementida e’lon qilingan oddiy JavaScript o‘zgaruvchilari reaktiv elementlar sifatida ishlaydi.
Reaktivlik
Reaktivlik MVC modelidagi ko‘rinish model o‘zgargani sari o‘zgarishini anglatadi. Vue’da dasturchi ko‘rinishni tegishli modelga bog‘laydi, Vue esa modeldagi o‘zgarishlarni avtomatik kuzatib, ko‘rinishni qayta renderlaydi. Bu imkoniyat Vue’da holatni boshqarishni ancha sodda va tushunarli qiladi.
O‘tish effektlari
Vue DOM elementlarini qo‘shish, yangilash yoki o‘chirishda o‘tish effektlarini qo‘llashning turli usullarini taqdim etadi. Bunga quyidagi vositalar kiradi:
- O‘tishlar va animatsiyalarda CSS sinflarini avtomatik qo‘llash
- Animate.css kabi tashqi CSS animatsiya kutubxonalaridan foydalanish mumkin.
- O‘tish jarayonini tutib olish va DOM’ni bevosita boshqarish uchun JavaScript funksiyalaridan foydalanish
- Velocity.js kabi tashqi JavaScript animatsiya kutubxonalari bilan birgalikda ishlatish mumkin.
Tuzilishi
Vue ilovalariga misol
Vue.js asosidagi har qanday ilovada (kamida) bitta markaziy nusxa (instance) bo‘ladi. Har bir HTML faylida istalgancha nusxa yaratish mumkin. Nusxa HTML tuguniga bog‘lanishi uchun el xossasidan foydalaniladi (bu yerda tugun CSS-selektor — «body» yordamida aniqlanadi).
Ilova faylining kengaytmasi *.js.
var vm = new Vue({
el: "body",
data: {
message: "Привет Мир!",
items: [
"это",
"и",
"есть",
"Array/Массив"
]
}
});
Komponentlar / Components
Nusxalarning funksional imkoniyatlarini komponentlar yordamida kengaytirish mumkin; ular daraxtsimon tuzilishda saqlanadi. Komponentlar nusxalardan farqli ravishda HTML tugunlariga bevosita bog‘lanmaydi, balki o‘z HTML shabloniga ega bo‘ladi.
// Определение компонента и глобальная регистрация
Vue.component('my-component', {
template: '<div><div> это новый компонент < / div>< / div>'
})
// Создание экземпляра Vue
new Vue({
el: '#example '
})
Komponent uchun HTML shabloni
<!-- HTML-Узел -->
<div id="example">
<my-component></my-component>
</div>
<!--Использования c DOM-->
<div id="example">
<div>Это новый компонент</div>
</div>
Double Curly Syntax / Ikkita jingalak qavs sintaksisi
Ikkita jingalak qavs (double-curly sintaksisi) ayniqsa freymvorklarda JavaScript kodlari bilan ishlashda ko‘p qo‘llanadi: JavaScript elementlarini HTML-DOM ichiga kiritish va ularni Vue nusxasidagi ma’lumotlar manbaiga bog‘lash mumkin. Ma’lumotlarni bog‘lash (ingl. Databinding) ikki yo‘nalishda ham («Two way databinding») ishlashi mumkin; bu foydalanuvchiga ma’lumotlarni o‘zgartirish imkonini beradi. model direktivasi kiritish elementlari (Input) bilan ma’lumotlarni bog‘lashni ta’minlaydi.
Direktivalar v-modelsintaktik qulaylikdan boshqa narsa emas.
Direktivalar / Directive.
HTML-atributlar quyidagi amallarni bajarish imkonini beradi: elementlarni takrorlash sikli yordamida massivni kezish, shuningdek, HTML tugunlarini DOM tarkibida faqat zarur bo‘lganda ko‘rsatish (v-if), HTML tugunlarini yashirish (v-show), hodisalarni tutib olish (v-on) yoki atributlarni o‘zgaruvchilarga bog‘lash (v-bind). Vue.js direktivalari o‘ziga xos prefiks — v - bilan ajralib turadi. Shuningdek, filtrlardan JavaScript elementlarining chiqariladigan qiymatlarini o‘zgartirishda foydalanish mumkin. Shaxsiy direktiva va filtrlarni JavaScript funksiyalari ko‘rinishida aniqlash mumkin.
<ul>
<li v-for="item in items">
{{ item }} <!-- Вывод значения -->
{{ item | lowercase }} <!-- Вывод значения строчными буквами -->
</li>
</ul>
Komponentlarning hayotiy sikli
Barcha nusxalar va komponentlar bir nechta bosqichdan iborat hayotiy sikldan o‘tadi. Bu bosqichlardan o‘z funksiyalarini chaqirish uchun foydalanish mumkin. Xususan, mounted bosqichi juda ko‘p qo‘llanadi, chunki u komponent DOM tarkibiga kiritilgandan so‘ng darhol chaqiriladi. Vue’ning $next funksiyasi yordamida komponent tayyor bo‘lmaguncha ishga tushmaydigan kodni belgilash mumkin.
new Vue({
created: function() {
}
mounted: function () {
//вызывается, когда компонент будет видно, например,через v-if vue или маршрутизатор.
console.log('Этот компонент был интегрирован в DOM на'+Date.now());
this.$next(() => console.log('Теперь компонент полностью готов.'))
},
unmounted: function() {
//Вызывается*, когда компонент удаляется из DOM.
removeListener(XY);
}
})
Modullilik
Vue.js turli kengaytmalar bilan boyitilishi mumkin. Ular miksinlar (Mixins), direktivalar, filtrlar, komponentlar va obyektlardan iborat bo‘lishi mumkin. Rasmiy kengaytmalar qatorida Redux bilan bog‘liq holat boshqaruvchisi Vuex hamda komponentlarga asoslangan marshrutizator Vue Router mavjud. awesome-Vue bo‘limida kengaytmalarning yangilanib turadigan to‘plami keltiriladi. Masalan, HTTP so‘rovlarini bajarish uchun kengaytma mavjud. Biroq bu kengaytma avval Vue.js portfelining rasmiy kutubxonasi sifatida yaratilgan edi.
Bir faylli komponentlar
Katta loyihalarda ishlab chiqishni osonlashtirish va modullilikdan foydalanish maqsadida Vue komponentlarni alohida .vue kengaytmali fayllarda yaratish hamda saqlashga imkon beradi. Ular bir faylli komponentlar — SFC (Single File Component) deb ham ataladi. Bu usul komponentlarni ro‘yxatdan o‘tkazish uchun Vue.component dan foydalanish o‘rnini bosadi. Bunday modulli fayllarda HTML, CSS va JavaScript qismlari alohida bloklarga ajratiladi.
Ishlab chiquvchilar bir faylli komponentlar va komponentlarni paketlash uchun Webpack yoki Browserify yig‘ish vositalaridan foydalanishlari mumkin.
<template>
<p>{{ greeting }} Мир!</p>
</template>
<script>
module.exports = {
data: function () {
return {
greeting: 'Привет'
}
}
}
</script>
<style scoped>
p {
font-size: 2em;
text-align: center;
}
</style>
Asosiy kutubxonalar va vositalar
- vue-router — Vue.js uchun rasmiy marshrutizator
- vuex — Vue.js uchun Flux asosidagi markazlashtirilgan holat boshqaruvi
- vue-loader — Vue komponentlarini bir faylli komponentlar (SFC/Vue Single-File Component) formatida yozish imkonini beruvchi Webpack yuklagichi.
- Vue Server Renderer — Vue.js uchun server tomonida renderlash
- vue-cli — Vue.js’da tezkor ishlab chiqish uchun standart vositalar to‘plami
Chiqarilish versiyalari
Vue.js rivojlantirish uchun mo‘ljallangan vue-nuxt versiyasi hamda ishlab chiqarish (production) uchun yoki barqaror versiya shaklida mavjud. Ishlab chiqish versiyasi nosozliklarni tuzatish (debug) rejimi yoqilganda ma’lumot va ogohlantirishlarni chiqaradi. Production muhitida foydalaniladigan versiya bu rejimni qo‘llab-quvvatlamaydi.
Ishlab chiqish versiyasi uchun Google-Chrome va Mozilla Firefox brauzerlariga mo‘ljallangan, ilovani nosozliklardan xoli qilishni (debug) osonlashtiradigan kengaytma mavjud.
Adabiyotlar
- Kallum Makrey. Vue.js: ishni boshlash (Vue.js: Up and Running). — O’Reilly, 2017. — 219 bet — ISBN 9781491997246.
- Olga Filipova. Vue.js 2’ni o‘rganish: Vue.js yordamida ajoyib va murakkab reaktiv veb-ilovalarni oson yaratish. — Packt Publishing Ltd, 2016. — 334 bet — ISBN 9781786461131.
- Aleks Kiriakidis, Kostas Maniatis. Vue.js’ning imkoniyatlari (The Majesty of Vue.js). — Packt Publishing Ltd, 2016. — 230 bet — ISBN 9781787125209.
- Klint Finli. Google va Facebook’ga qarshi chiqqan yolg‘iz JavaScript dasturchisi (The Solo JavaScript Developer Challenging Google and Facebook) // Wired. — 2018. — 23-avgust. — ISSN 1059-1028.
Havolalar
- vuejs.org — Vue.js’ning rasmiy sayti
- Vue.js bilan ishlashni boshlash (Getting Started With Vue.js) SitePoint[ingl.] (ingl.)
- Vuestic UI — zamonaviy ochiq kodli Vue 3 freymvorki, 50+ ta sozlanadigan komponentga ega.
- Nuxt.js — intuitiv Vue freymvorki (Nuxt.js The Intuitive Vue Framework)