Laravel PHP freymvorki

Laravel
Логотип программы Laravel
Turi veb-freymvork
Ishlab chiquvchi Teylor Otvell[ma’lumotlarni tahrirlash]
Dasturlash tili PHP
Operatsion tizim turli platformalarda ishlaydi
Chiqarilgan sana 9-iyun 2011
Eng so‘nggi versiyasi
Kod repozitoriysi github.com/laravel/frame…
Litsenziyasi MIT litsenziyasi
Veb-sayti laravel.com (ingl.)
Логотип Викисклада Vikimedia Commons’dagi mediafayllar

Laravel — bepul veb-freymvork bo‘lib, ochiq kodli dasturiy ta’minotdir. U MVC (ingl. Model View Controller — model–ko‘rinish–kontroller) arxitektura modeli asosida dasturlashga mo‘ljallangan. Laravel MIT litsenziyasi asosida chiqarilgan.

Loyihaning dastlabki kodi GitHub platformasida joylashtirilgan. sitepoint.com sayti 2013-yil dekabrda eng ommabop PHP freymvorklari bo‘yicha o‘tkazgan so‘rov natijalariga ko‘ra, Laravel 2014-yilning eng istiqbolli loyihasi deb topildi.

Barcha dasturlash tillaridagi eng ommabop veb-freymvorklarning top-3 reytingiga kiritilgan. Manba: Wappalyzer

Tarixi

Laravel Teylor Otvell tomonidan CodeIgniter freymvorkiga yanada ko‘proq imkoniyatlarga ega muqobil sifatida yaratilgan. CodeIgniter’da ayrim qo‘shimcha funksiyalar mavjud emas edi[qaysilari?]. Laravel’ning birinchi beta-versiyasi 9-iyun 2011-yilda taqdim etildi[manba 304 kundan beri ko‘rsatilmagan], Laravel 1 esa shu oyning o‘zida chiqarildi[manba 304 kundan beri ko‘rsatilmagan]. Laravel 1 autentifikatsiya, mahalliylashtirish, modellar, ko‘rinishlar, sessiyalar, marshrutlash va boshqa mexanizmlarni o‘rnatilgan holda qo‘llab-quvvatlardi[qaysilari?][manba 304 kundan beri ko‘rsatilmagan].

Laravel 2 2011-yil sentabrda chiqarildi[manba 304 kundan beri ko‘rsatilmagan]. Asosiy yangiliklar qatoriga kontrollerlarni qo‘llab-quvvatlash kiritildi, bu esa freymvorkni to‘liq MVC arxitekturasiga moslashtirdi; shuningdek, o‘rnatilgan boshqaruvni inversiyalash hamda Blade shablonlash tizimi ham qo‘shildi[manba 304 kundan beri ko‘rsatilmagan].

Laravel 3 2012-yil fevralda chiqarildi[manba 304 kundan beri ko‘rsatilmagan]. Unga «Artisan» nomli buyruqlar qatori interfeysi (CLI) kabi yangi funksiyalar kiritildi[manba 304 kundan beri ko‘rsatilmagan], bir nechta ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimlarini qo‘llab-quvvatlash, ma’lumotlar bazasi migratsiyalarini versiyalar nazorati shaklida boshqarish va hodisalarni qayta ishlash imkoniyatlari ham qo‘shildi[manba 304 kundan beri ko‘rsatilmagan]. Laravel 3 chiqarilgach, foydalanuvchilar soni sezilarli darajada oshdi[nima?], bu uning ommalashuviga ta’sir ko‘rsatdi[qanday?][manba 304 kundan beri ko‘rsatilmagan].

Laravel 4 2013-yil mayda chiqarildi[manba 304 kundan beri ko‘rsatilmagan]. Laravel tuzilishida jiddiy o‘zgarishlar amalga oshirildi: alohida modullar Composer orqali tarqatiladigan mustaqil paketlarga ajratildi. Bu tuzilma Laravel 4’ning kengaytirilish imkoniyatlarini yaxshiladi. Relizlarning muntazam jadvali joriy qilindi: kichik yangilanishlar har olti oyda chiqariladigan bo‘ldi. Laravel 4’dagi boshqa yangiliklar qatoriga ma’lumotlar bazasi jadvallarini dastlabki ma’lumotlar bilan to‘ldirish uchun yuklash[nima?], xabarlar navbatini qo‘llab-quvvatlash, har xil turdagi[qaysilari?] elektron xatlarni jo‘natishning o‘rnatilgan imkoniyatlari hamda ma’lumotlar bazasi yozuvlarini «yumshoq» o‘chirish.

Laravel 5 14-sentabr 2015-yilda 4.3 relizining qayta raqamlanishi natijasida chiqarildi[manba 304 kundan beri ko‘rsatilmagan]. Laravel 5’dagi yangiliklarga Scheduler paketi orqali davriy vazifalarni rejalashtirish, masofaviy xotiradan mahalliy fayl tizimi kabi foydalanish imkonini beruvchi Flysystem abstraksiya qatlami, Elixir orqali paket resurslarini boshqarishni yaxshilash va Socialite qo‘shimcha paketi orqali tashqi xizmatlar yordamida autentifikatsiyani soddalashtirish kiradi. Laravel 5’da yaratiladigan ilovalar uchun kataloglar daraxtining yangi ichki tuzilishi ham joriy etildi.

Laravel 5.1 2015-yil iyunda chiqarilgan. Bu Laravel’ning uzoq muddatli qo‘llab-quvvatlashga (LTS) ega birinchi relizi bo‘lib, unda xatolarni va xavfsizlik muammolarini uch yil davomida tuzatish rejalashtirilgan edi. Hujjatlar butunlay qayta ishlab chiqildi. Kodni formatlash bo‘yicha PSR-2 standarti joriy etildi. Blade shablonlash tizimida xizmatlarga murojaat qilish imkoniyati paydo bo‘ldi. Soketlar orqali keng tarqatiladigan (Broadcasting) hodisalar qo‘shildi. Testlash uchun Laracast paketi qo‘shildi. Hodisa ishlovchilari uchun Handlers katalogi Listeners deb qayta nomlandi.

Laravel 5.3 23-avgust 2016-yilda chiqarildi. 5.3 versiyasidagi yangi funksiyalar ayrim vazifalarga oid qo‘shimcha takomillashtirishlar orqali dasturlash tezligini oshirishga qaratildi.

Laravel 5.4 14-may 2017-yilda chiqarildi. Ushbu relizda Laravel Dusk, Laravel Mix, Blade Components va Slots, Markdown Emails, avtomatik fasadlar hamda marshrutlashdagi yaxshilanishlar kabi ko‘plab yangiliklar mavjud.

Laravel 5.5 6-sentabr avgust 2017-yilda chiqarildi. Xatolarni chaqiruvlar steki izlari bilan tuzatish uchun Whoops paketi, shuningdek, modeldan olingan ma’lumotlarni chiqarish usuli qaytarildi. Istisnolar e’lon qilingan render metodi orqali javob qaytara oladigan bo‘ldi. Javob interfeyslari (Response) qo‘shildi. So‘rovlarni kontrollerga uzatishdan oldin tekshirish hamda buning uchun tekshiruv qoidalarini e’lon qiluvchi maxsus sinflar qo‘shildi. Blade shablonlash tizimining shartli metodlari @auth va @guest joriy etildi. Modellar uchun yagona fayl o‘rniga alohida fabrika sinflari yaratildi. Testlash uchun RefreshDatabase treyti qo‘shildi. Ma’lumotlar bazasi migratsiyalari uchun yangi buyruq — migrate: fresh kiritildi. Shuningdek, paketlarni avtomatik aniqlash funksiyasi qo‘shildi; bu foydalanuvchilarni paket provayderlari va fasadlarini qo‘lda ro‘yxatdan o‘tkazish zaruratidan xalos qildi.

Laravel 6.0 9-sentabr 2019-yilda chiqarildi

Laravel 7.0 3-mart 2020-yilda chiqarildi

Laravel 7.2 19-mart 2020-yilda chiqarildi.

Laravel 8.0.0 21-sentabr 2020-yilda chiqarildi.

Laravel 8.3 16-sentabr 2020-yilda chiqarildi.

Laravel 9.0.0 8-fevral 2022-yilda chiqarildi. U kamida PHP 8.0 versiyasini talab qiladi, bu esa tiplashning joriy etilishini anglatadi. Symfony paketlariga bog‘liqlik sababli relizlar davriyligi olti oylikdan yillikka o‘zgartirildi: bu keyingi relizni kutmasdan yangi versiyalarni joriy relizga kiritish imkonini beradi. Kontroller marshrutlari guruhlari, sukut bo‘yicha xatolik sahifasining yangilangan ko‘rinishi, Laravel Scout ma’lumotlar bazasi mexanizmi, pochta xizmati bilan integratsiyani SwiftMailer dan Symfony Mailer ga o‘tkazish, Flysystem paketini 3.x versiyasiga yangilash qo‘shildi. Eloquent mutatorlari va aksessorlari takomillashtirildi. Blade shablonlash tizimiga @checked va @disabled direktivalari hamda ichki shablonlarni aks ettirish imkoniyati qo‘shildi. Testlash uchun --coverage argumenti joriy qilindi; u testlar qamrovini terminalda ko‘rsatadi.

Laravel 10 14-fevral 2023-yilda chiqarildi.

Laravel 11 12-mart 2024-yilda chiqarildi.

Laravel 12 24-fevral 2025-yilda chiqarildi.

Laravel 13 17-mart 2026-yilda chiqarildi.

Laravel va dasturiy loyihalash andozalari

Imkoniyatlari

Laravel arxitekturasi asosidagi asosiy xususiyatlar:

  • Paketlar (ingl. packages) — Laravel ilovasiga Composer formatida modullar yaratish va ulash imkonini beradi. Ko‘plab qo‘shimcha imkoniyatlar allaqachon shunday modullar sifatida mavjud.
  • Eloquent ORM — dasturiy loyihalashning ActiveRecord andozasini PHP’da amalga oshirish usulidir. Bu ma’lumotlar bazasi obyektlari o‘rtasidagi munosabatlarni qat’iy belgilashga imkon beradi. Laravel’ning standart Fluent so‘rovlar tuzgichi Eloquent yadrosi tomonidan qo‘llab-quvvatlanadi.
  • Ilova mantiqi — ishlab chiqilayotgan ilovaning kontrollerlar yoki marshrutlar (yopiq funksiyalar (closures)) orqali e’lon qilinadigan qismidir. E’lonlar sintaksisi dasturiy karkas Sinatra’da qo‘llaniladigan sintaksisga o‘xshaydi.
  • Teskari marshrutlash ilova yaratadigan havolalarni marshrutlar bilan bog‘laydi. Shu tufayli marshrutlar o‘zgarganda ularga bog‘liq havolalar avtomatik yangilanadi. Nomlangan marshrutlar asosida havola yaratilganda Laravel yakuniy URL manzilini avtomatik yaratadi.
  • REST kontrollerlari — GET va POST so‘rovlarini qayta ishlash mantiqini ajratadigan qo‘shimcha qatlam; qo‘llanadigan protokol — HTTP.
  • Navbatlar (vazifalarni fonda bajarish) — foydalanuvchi interfeysi yoki API javoblarini sekinlashtirmasdan, vazifalarni bitta yoki bir nechta alohida fon jarayonlarida bajarishga imkon beradi. Bir nechta navbat yaratish va ularni ustuvorlik darajasiga ko‘ra ajratish mumkin.
  • WebSockets broadcasting (hodisalarni fonda tarqatish) — real vaqt rejimida yangilanadigan foydalanuvchi interfeyslarini yaratishda ishlatiladi. U ilova serveridagi ma’lumotlar o‘zgarishini doimiy so‘rab turishga qaraganda samaraliroq muqobil yechimdir.
  • Sinflarni avtomatik yuklash — PHP sinflarini ular aniqlangan fayllarni include orqali qo‘lda ulash zaruratisiz avtomatik yuklash mexanizmidir. Talab bo‘yicha yuklash keraksiz komponentlarning yuklanishiga yo‘l qo‘ymaydi: faqat amalda ishlatiladigan komponentlar yuklanadi.
  • Ko‘rinish kompozitorlari (ingl. view composers) — ko‘rinish (shablon) hosil qilinayotganda bajariladigan kod bloklari.
  • Boshqaruvni inversiyalash (ingl. Inversion of Control) — obyekt nusxalarini boshqaruvni teskari yo‘naltirish tamoyili asosida olishga imkon beradi. Bu mexanizmdan yagona nusxali obyektlarni yaratish va olish uchun ham foydalanish mumkin (ingl. singleton).
  • Migratsiyalar — versiyalarni boshqarish tizimi yordamida ma’lumotlar bazalaridagi o‘zgarishlarni yuritadi. Ilova kodidagi o‘zgarishlarni ma’lumotlar bazasi tuzilishiga kiritilishi kerak bo‘lgan o‘zgarishlar bilan bog‘lashga yordam beradi, bu esa ilovani joylashtirish va yangilashni osonlashtiradi.
  • Modulli testlash (birlik testlari (unit tests)) — Laravel’da juda muhim o‘rin tutadi. Freymvorkning o‘zida ham regressiya xatolarining (kod yangilanganda yoki boshqa xatolar tuzatilganda yuzaga keladigan xatolarning) oldini olish uchun ko‘plab testlar mavjud.
  • Docker uchun o‘rnatilgan paket — muhitni alohida sozlamasdan veb-ilovalarni ishlab chiqish va ulardan foydalanishga imkon beradi. Buning uchun o‘rnatilishi shart bo‘lgan dastur — Docker.
  • Sahifalash, Sahifalar bo‘yicha chiqarish (ingl. pagination) — sahifalarni hosil qilishni soddalashtiradi: bu vazifani bajarishning turli usullarini Laravel’ga o‘rnatilgan yagona mexanizm bilan almashtiradi.
  • Qo‘llab-quvvatlanadigan NoSQL MBBT — Redis; u intuitiv ORM orqali boshqariladi.
  • Ko‘plab tayyor boshqaruv panellari, shablonlar va CRUD.
  • Blade va Twig shablonlash tizimlarini qo‘llab-quvvatlash.
  • Ilovaga CSS shablonlarini ulash mumkin.

Konferensiyalar

Laracon — Laravel freymvorkiga bag‘ishlangan konferensiyalarning umumiy nomi. Birinchi konferensiya Vashington, AQSHda 22—23-fevral 2013-yilda o‘tkazilgan. Ikkinchi konferensiya esa Amsterdam, Niderlandiyada 30—31-avgust 2013-yilda bo‘lib o‘tgan va Yevropadagi birinchi Laracon bo‘lgan. Uchinchi konferensiya Nyu-York, AQSHda 15—16-may 2014-yilda o‘tkazilgan. Ushbu konferensiyalarning barchasi UserScape kompaniyasining faol ishtiroki va turli homiylarning yordami bilan tashkil etilgan.

Adabiyotlar

Havolalar