Virtual mashina nima

Fedora запущенная в VirtualBox
VirtualBox — oynali rejimda Ubuntu tizimida ishlayotgan dastur; uning virtual mashinasida Fedora operatsion tizimi ishga tushirilgan

Virtual mashina (VM, inglizcha virtual machine) — kompyuterning emulyatsiyasini amalga oshirib, uning apparat ta’minotiga taqlid qiladigan, mezbon platformada (host — mezbon platforma) mehmon platforma (guest — mehmon platforma) uchun mo‘ljallangan dasturlarni bajaradigan yoki virtualizatsiya yo‘li bilan muayyan platformada dasturlar va operatsion tizimlarni bir-biridan ajratadigan muhitlarni yaratuvchi dasturiy yoki apparat tizimidir (qarang: izolyatsiyalangan muhit (sandbox)); shuningdek, muayyan hisoblash muhiti spetsifikatsiyasini ham anglatadi (masalan, «dasturlash tili virtual mashinasi — C»).

Virtual mashina muayyan apparat turiga bog‘liq bo‘lmagan kodni (masalan, bayt-kod, tarmoqlangan kod (threaded code), p-kod) yoki mashina kodini haqiqiy protsessor ko‘rsatmalari sifatida bajaradi. Protsessordan tashqari, VM (virtual mashina) apparat ta’minotining alohida qismlari yoki butun haqiqiy kompyuterning ishini taqlid qilishi mumkin (jumladan, BIOS, tezkor xotira, qattiq disk va boshqa periferik qurilmalar). Ikkinchi holatda virtual mashinaga ham xuddi haqiqiy kompyuter kabi operatsion tizimlarni o‘rnatish mumkin (masalan, Windows tizimini Linux ostidagi virtual mashinada ishga tushirish yoki aksincha). Bitta kompyuterda bir nechta virtual mashina ishlashi mumkin (bu server resurslaridan samarali foydalanish maqsadida bitta jismoniy serverda bir nechta server ishini taqlid qilish uchun qo‘llanilishi mumkin).

Nazariya

Virtual mashina haqiqiy mashinaning ishlashini taqlid qiluvchi resurslar majmui sifatidagi tushunchadir. U Kembrijda 1960-yillarning oxirida Manchester hisoblash mashinasining virtual xotira konsepsiyasini kengaytirish asosida paydo bo‘lgan; bu mashina Atlas deb atalgan. Umuman olganda, bu konsepsiyada hisoblash jarayoni o‘zi kira oladigan ishchi xotira maydonining mazmuni bilan belgilanadi. Agar ushbu ishchi maydondagi muayyan holat kutilgan holatga mos kelsa, jarayon unga taqdim etilgan resurs haqiqatan ham shu turdagi jismoniy resursmi yoki ishchi maydon mazmunida xuddi shunday o‘zgarishlarni yuzaga keltiradigan boshqa resurslar faoliyati orqali taqlid qilinganmi — buni aniqlay olmaydi.

Masalan, jarayon protsessordan yakka o‘zi foydalanayotganini yoki ko‘p dasturli ishlash (multiprogramming) rejimida boshqa jarayonlar bilan birga ishlayotganini aniqlay olmaydi. Virtual mashinada hech bir jarayon biror resursdan mutlaq yakka tartibda foydalana olmaydi va barcha tizim resurslari umumiy foydalanilishi mumkin bo‘lgan resurslar hisoblanadi. Bundan tashqari, virtual mashinalardan foydalanish bitta hisoblash tizimida ishlayotgan bir nechta foydalanuvchilarni bir-biridan ajratadi va ma’lumotlarning muayyan darajada himoyalanishini ta’minlaydi.

Virtual mashina g‘oyasi, jumladan, quyidagi operatsion tizimlarning asosini tashkil etadi: IBMning VM/CMS (va uning SSSR davridagi muqobili — SVM) hamda DEC kompaniyasining VAX/VMS.

Qo‘llanilishi

Virtual mashinalardan (VM) quyidagi maqsadlarda foydalanish mumkin:

  • axborotni himoyalash va dasturlar imkoniyatlarini cheklash (qarang: izolyatsiyalangan muhit (sandbox));
  • quyidagilarning unumdorligini tadqiq etish: dasturiy ta’minot yoki yangi kompyuter arxitekturasi;
  • emulyatsiya yordamida turli arxitekturalarni taqlid qilish (masalan, o‘yin konsoli emulyatori);
  • resurslardan foydalanishni optimallashtirish: meynfreymlar va boshqa qudratli kompyuterlarda (masalan: IBM eServer);
  • ishga tushirish: zararli kod orqali zararlangan tizim boshqaruvini egallash; bunga misol — PMBS virusi, 1993-yilda aniqlangan, shuningdek, rutkit SubVirt, 2006-yilda Microsoft Researchda yaratilgan. Ular foydalanuvchi va barcha himoya dasturlari (antiviruslar va boshqalar) faoliyatini cheklovchi virtual tizim yaratgan;
  • bitta EHMda mijoz–server arxitekturasiga asoslangan axborot tizimlarini modellashtirish (bir nechta virtual mashina yordamida kompyuter tarmog‘ini taqlid qilish);
  • boshqaruvni soddalashtirish — klasterlarni boshqarishda virtual mashinalarning ishini to‘xtatmagan holda bir jismoniy mashinadan boshqasiga ko‘chirish mumkin (jonli migratsiya — live migration);
  • tizimli dasturiy ta’minotni sinash va xatolarini tuzatish;
  • dasturlarda zararli dasturiy ta’minot mavjudligini tekshirish;
  • turli operatsion tizimlar va muhitlarda ishlashni o‘rganish.

Mashhur virtual mashinalar

Quyida ayrim mashhur virtual mashinalar keltirilgan:

Adabiyotlar

Havolalar