Qalqonsimon bez gormonlari ikki xil guruhga mansub biologik faol moddalardan iborat: yodtironinlar va polipeptid gormon — kalsitonin. Bu ikki guruhdagi moddalar turli fiziologik vazifalarni bajaradi: yodtironinlar asosiy moddalar almashinuvini tartibga soladi, kalsitonin esa o‘sish omillaridan biri bo‘lib, kalsiy almashinuviga ta’sir qiladi hamda suyak tizimining o‘sishi va rivojlanishida ishtirok etadi (boshqa gormonlar bilan chambarchas o‘zaro ta’sirlashgan holda).
Bezli endokrin tizim

Mikroskopik tuzilishiga ko‘ra, qalqonsimon bez to‘qimasi asosan sharsimon tireoid follikulalardan tashkil topgan bo‘lib, ularda ikkita tireoid gormon — tiroksin (Т4) va triyodtironin (Т3) sintezlanadi. Bu gormonlar aminokislota tirozinning yodlangan hosilalari bo‘lib, bir-biridan molekulalaridagi yod atomlari soni bilan farqlanadi, biroq fiziologik xususiyatlari o‘xshash. Tireoid gormonlar TTGning adenogipofizdan ajralishini bevosita tormozlaydi. Qalqonsimon bez bir sutkada taxminan 80—100 mkg tiroksin ishlab chiqaradi (Т4). Т4 va Т3 qon zardobida ham erkin (oqsillar bilan bog‘lanmagan), ham bog‘langan shaklda uchraydi. Faqat erkin tiroksin va triyodtironin gormonal jihatdan faol hisoblanadi (fТ4 va fТ3).
Bezsiz endokrin tizim
Qalqonsimon bezning diffuz endokrin tizimiga mansub parafollikulyar hujayralarida (C-hujayralarda) peptidli gormon tireokalsitonin, ya’ni kalsitonin, sintezlanadi. Bu gormon fosfor-kalsiy almashinuvi hamda osteoklastlar va osteoblastlar faolligini tartibga solishda ishtirok etadi. C-hujayralar follikulyar epiteliy hujayralaridan ko‘proq mitoxondriyaga egaligi va elektron-zich granulalar mavjudligi bilan farqlanadi.
Biokimyo
- Qalqonsimon bez gormonlari
- Tiroksin (T4)
- Triyodtironin (T3)