Protsessor hisoblash texnikasida — elektron komponent (raqamli sxema), u tashqi ma’lumotlar manbai, odatda, xotira yoki boshqa ma’lumotlar oqimi bilan amallar bajaradi. Bu atama ko‘pincha markaziy protsessor (MP), ya’ni tizimning asosiy protsessorini anglatish uchun ishlatiladi. Biroq u grafik protsessor (GPU) kabi boshqa soprotsessorlarga nisbatan ham qo‘llanishi mumkin.
Hozirgi kunda protsessor odatda mikroprotsessor ko‘rinishida — bitta (yoki o‘zaro zich integratsiyalashgan bir nechta) mikrosxemada (integral sxemada) yaratiladi. Ilgari esa protsessorlar quyidagi elementlardan yasalgan: ko‘plab alohida elektron lampalar, ko‘plab diskret tranzistorlar yoki ko‘plab kichik integratsiya darajasiga ega integral sxemalar.
Turlari:
- Markaziy protsessor
- Grafik protsessor
- Raqamli signal protsessori
- Jismoniy protsessor
- Skalyar protsessor
- Vektorli protsessor
- Neyron protsessor
- Superskalyar protsessor (superscalar processor) — buyruqlar darajasidagi parallellikni qo‘llab-quvvatlaydigan, ya’ni bir vaqtning o‘zida bir nechta buyruqni bajara oladigan protsessor
- Xotira ichidagi protsessor (hisoblash imkoniyatiga ega operativ xotira)
- Soft-mikroprotsessor (shuningdek, «dasturiy yadroli mikroprotsessor» deb ataladi) — faqat mantiqiy sintez yordamida to‘liq yaratilishi mumkin bo‘lgan mikroprotsessor yadrosi; odatda turli dasturlanuvchi mantiqiy mikrosxemalarda (FPGA).
- Soprotsessor
Hozir kvant protsessorlari ham yaratilgan (qarang: Kvant protsessori (Quantum processor)[inglizcha], kvant kompyuteri); ular bitlarni ifodalash uchun kvant superpozitsiyasidan foydalanadi (bunday bitlar kubitlar deb ataladi), ya’ni faqat yoqilgan/o‘chirilgan ikkilik holatlar bilan cheklanmaydi.
Dasturiy
- Matn protsessori
- Buyruqlar protsessori yoki buyruqlar interpretatori — buyruqlar qatori interfeysini ta’minlaydigan va foydalanuvchining matnli buyruqlarini bajaradigan operatsion tizim qobig‘i.
Shuningdek, protsessor — hujjatlarni o‘zgartirish tili (qarang: XSLT, Turkum:XSLT protsessorlari, Turkum:XQuery protsessorlari)