Nuqtaviy elektr zaryad — elektr zaryadlangan moddiy nuqta, zaryadlangan jism yoki jismlar tizimining maydonini tavsiflashni soddalashtirish uchun kiritilgan ideallashtirilgan modeldir. Nuqtaviy zaryad modeli zaryadlangan obyektning o‘lchamlarini elektrostatik o‘zaro ta’sir ko‘rib chiqilayotgan masofaga nisbatan e’tiborga olmaslik mumkin bo‘lgan hollarda qo‘llanadi.
Nuqtaviy zaryadlar uchun Kulon qonuni vakuumdagi ikki zaryadlangan jismning o‘zaro ta’sir kuchini aniqlashga xizmat qiladi. Bundan tashqari, nuqtaviy zaryadga ta’sir etuvchi Lorens kuchining formulasi ham elektromagnit maydon yordamida yoziladi.
Nuqtaviy zaryadning elektrostatik maydoni va potensiali (zaryadi ) quyidagicha ifodalanadi:
- ,
bu yerda — zaryaddan bo‘lgan masofa, — zaryaddan tashqariga yo‘nalgan birlik vektor, — elektr doimiysi. Agar , maydon zaryaddan tashqariga, bo‘lganda esa zaryad tomon yo‘naladi.
Nuqtaviy zaryad modeli oddiy o‘quv masalalarini yechishga yordam beradi. Biroq murakkabroq vaziyatlarda bu modeldan foydalanish fizik va hisoblash-matematik jihatdan qiyinchiliklar tug‘dirishi mumkin. Xususan, bunday qiyinchiliklarga delta-funksiya ko‘rinishidagi zaryad zichligi hamda zaryad yaqinidagi maydonlarning haqiqiy sharoitga mos kelmaydigan darajada katta qiymatlarga ega bo‘lishi sabab bo‘ladi.