Mexanik harakat — fazodagi o‘rni o‘zgaradigan jism yoki uning qismlarining boshqa jismlarga nisbatan siljishidir; bu o‘zgarish vaqt o‘tishi bilan sodir bo‘ladi.

Bunda o‘zaro ta’sir natijasida jismlarning tezligi o‘zgaradi yoki ular deformatsiyaga uchraydi. Mexanik harakatni mexanika fani o‘rganadi. Nuqta yoki jism harakatining geometrik xususiyatlarini ularning massasi va harakat sabablaridan qat’i nazar o‘rganadigan mexanika bo‘limi kinematika deb ataladi; harakat sabablarini o‘rganadigan mexanika bo‘limi esa dinamikadir.

Kengroq ma’noda harakat deganda fizik tizim holatining vaqt o‘tishi bilan o‘zgarishi tushuniladi. Masalan, muhitda to‘lqinning harakati haqida gapirish mumkin.

Harakatni tavsiflash uchun sanoq tizimini tanlash kerak. Uning tarkibiga koordinatalar tizimi (fazodagi o‘rinni aniqlash uchun) va soat (vaqtni aniqlash uchun) kiradi. Umuman olganda, jism harakati tanlangan sanoq tizimiga bog‘liq, ya’ni nisbiydir. Sanoq tizimi ko‘rsatilmasa, harakat haqida gapirishning ma’nosi yo‘q.

Mexanik harakatni turli mexanik obyektlarga nisbatan ko‘rib chiqish mumkin:

• Moddiy nuqtaning harakati uning koordinatalarining vaqt davomida o‘zgarishi bilan to‘liq aniqlanadi (masalan, tekislikda — abssissa va ordinataning o‘zgarishi bilan). Buni nuqta kinematikasi o‘rganadi. Xususan, harakatning muhim tavsiflari quyidagilardir: moddiy nuqtaning trayektoriyasi, ko‘chish, tezlik va tezlanish.
  • To‘g‘ri chiziqli harakat — nuqtaning doimo to‘g‘ri chiziqda joylashib, tezligi shu chiziqqa parallel bo‘ladigan harakati
  • Egri chiziqli harakat — nuqtaning to‘g‘ri chiziq bo‘lmagan trayektoriya bo‘ylab, har qanday vaqtda ixtiyoriy tezlik va tezlanish bilan harakatlanishi (masalan, aylana bo‘ylab harakat).
• Qattiq jismning harakati uning biror nuqtasining (masalan, massa markazining) harakati va shu nuqta atrofidagi aylanma harakatdan tashkil topadi. Uni qattiq jism kinematikasi o‘rganadi.
  • Agar aylanish bo‘lmasa, harakat ilgarilanma deb ataladi va tanlangan nuqtaning harakati orqali to‘liq aniqlanadi. Bunday harakat albatta to‘g‘ri chiziqli bo‘lishi shart emas.
  • Biror tanlangan nuqtaga nisbatan aylanma harakatni (masalan, shu nuqtada mahkamlangan jismning harakatini) tavsiflash uchun Eyler burchaklari ishlatiladi. Uch o‘lchamli fazoda ularning soni uchtaga teng.
  • Qattiq jismlar uchun tekis harakat ham ajratiladi. Bunda barcha nuqtalarning trayektoriyalari o‘zaro parallel tekisliklarda yotadi. Bunday harakat jismning bitta kesimi orqali, kesim esa istalgan ikki nuqtaning joylashuvi orqali to‘liq aniqlanadi.
• Uzluksiz muhit harakati. Bunda muhitning alohida zarralari bir-biridan nisbatan mustaqil harakat qiladi deb qaraladi (odatda ular faqat tezlik maydonlarining uzluksizlik shartlari bilan cheklanadi). Shu sababli harakatni aniqlovchi koordinatalar soni cheksiz bo‘ladi (noma’lumlar funksiyalarga aylanadi).

• To‘g‘ri chiziq bo‘ylab
• Harakat aylana bo‘ylab (qarang: birinchi kosmik (aylanma) tezlik);
• Harakat ellips bo‘ylab;
• Harakat parabola bo‘ylab (qarang: ikkinchi kosmik (parabolik) tezlik), bir jinsli gravitatsion maydon ta’sirida;
• Harakat giperbola bo‘ylab;
• Tekis harakat;
  • Kvadratrisa;
  • Quvish egri chizig‘i. Evolyuta (normallarni o‘rab oluvchi egri chiziq) — traktrisaniki: ${\displaystyle y(x)=a\mathrm{ch}\frac{x}{a}}$ (zanjir chizig‘i, uning sirti — katenoid);
• Bir jinsli gravitatsion maydon ta’sirida;
  • Eng tez tushish egri chizig‘i;
  • Bernulli lemniskatasi: moddiy nuqta, bir jinsli gravitatsion maydon ta’sirida egri chiziq bo‘ylab harakatlanar ekan, yoyni unga mos keluvchi vatar bilan bir xil vaqt ichida bosib o‘tadi. Bunda lemniskata o‘qi ${\displaystyle 45^{\circ }}$ burchak ostida maydonning kuchlanganlik vektoriga nisbatan yo‘nalgan bo‘lib, lemniskata markazi harakatlanayotgan nuqtaning boshlang‘ich o‘rni bilan ustma-ust keladi.

• Sivuxin D. V. Fizikaning umumiy kursi. — 5-nashr, o‘zgartirilmagan. — M.: Fizmatlit, 2006. — I jild. Mexanika. — 560 bet.
• «Fizika bo‘yicha ma’lumotnoma» / Tahriri ostida B. M. Yavorskiy, A. A. Detlaf. — M.: «Nauka», 1980. — 507 bet.

• Mexanik harakat (video, 10-sinf dasturi)
•  Tekis va notekis harakat