Axborot-tahliliy faoliyat — bu axborotni yig‘ish, qayta ishlash, tahlil qilish va talqin etish jarayoni bo‘lib, uning natijasida tarqoq ma’lumotlar yaxlit axborot mahsulotiga — tahliliy hujjatga aylantiriladi.
Ma’lumotlarni tahlil qilish, Axborotni tahlil qilish:
- matematika va informatika sohalarida eng umumiy matematik usullar va hisoblash algoritmlarini ishlab chiqish hamda o‘rganish orqali bilimlarni eksperimental (keng ma’noda) ma’lumotlardan ajratib olish bilan shug‘ullanuvchi yo‘nalish;
- ma’lumotlarni o‘rganish, saralash, o‘zgartirish va modellashtirish orqali foydali axborotni olish hamda qarorlar qabul qilish jarayoni.
Ma’lumotlar tahlili turli jihatlar va yondashuvlarni qamrab oladi hamda turli fan sohalarida va faoliyat yo‘nalishlarida har xil usullardan foydalanadi.
Ma’lumotlarni intellektual tahlil qilish — ma’lumotlarni shunchaki tavsiflashdan ko‘ra ularni modellashtirish va yangi qonuniyatlarni aniqlashga qaratilgan tahlilning alohida usulidir. Biznes-analitika ma’lumotlarni umumlashtirishga asoslangan tahlil usullarini qamrab oladi. Statistik nuqtayi nazardan ayrim mutaxassislar ma’lumotlar tahlilini quyidagi turlarga ajratadi: tavsifiy statistika, ma’lumotlarni tadqiqiy tahlil qilish va statistik gipotezalarni tekshirish. Ma’lumotlarni tadqiqiy tahlil qilish ma’lumotlarning yangi xususiyatlarini aniqlashga, statistik gipotezalarni tekshirish esa mavjud gipotezalarni tasdiqlash yoki rad etishga qaratilgan. Bashoratli tahlil bashorat qilish yoki tasniflash uchun statistik yoxud tuzilmaviy modellardan foydalanishga qaratilgan. Matnlarni tahlil qilish esa matnli manbalardan axborotni ajratib olish va tasniflashda statistik, lingvistik hamda tuzilmaviy usullarni qo‘llaydi. Bunday manbalar tuzilmasiz ma’lumotlar turiga kiradi. Bularning barchasi ma’lumotlarni tahlil qilish turlaridir.
Adabiyotlar
- Tahlil // Ensiklopedik leksikon: 17 jildda. — Sankt-Peterburg: bosmaxona A. Plyushar, 1835—1841.
- Tahlil // Brokgauz va Yefronning kichik ensiklopedik lug‘ati. — 2-nashr, qayta ishlangan va ancha to‘ldirilgan. — 1—2-jildlar. — Sankt-Peterburg, 1907—1909.