| Lenin cho‘qqisi | |
|---|---|
| qirg‘. Jel-Aydar, toj. Qullai Abu Ali ibni Sino | |
Lenin cho‘qqisining Sari-Mo‘g‘ul qishlog‘idan ko‘rinishi, Oloy vodiysi | |
| Eng baland nuqtasi | |
| Mutlaq balandligi | 7134 m |
| Nisbiy balandligi | 2790 m |
| Birinchi ko‘tarilish | 25-sentabr 1928 (Karl Vin, O. Allvayn, E. Shnayder) |
| Joylashuvi | |
| 39°20′39″ sh. k. 72°52′40″ shq. u.HGЯO | |
| Mamlakatlar | |
| Tog‘ tizimi | Pomir |
Lenin cho‘qqisi (1928-yilgacha — Kaufman cho‘qqisi; Tojikistonda 2006-yildan buyon — Abu Ali ibn Sino nomidagi cho‘qqi) — tog‘ cho‘qqisi bo‘lib, Cho‘n-Oloy tizmasida, Qirg‘iziston (Cho‘n-Oloy tumani O‘sh viloyati) va Tojikiston (Murg‘ob tumani Tog‘li Badaxshon muxtor viloyati) chegarasida joylashgan. Sobiq SSSR hududidagi «yetti mingliklar» — eng baland cho‘qqilardan biri. U Markaziy Osiyodagi eng baland cho‘qqilardan biri ham bo‘lib, Pomir tog‘ tizimida joylashgan (7134 m).
Tarixi
Cho‘qqi ilk bor ilmiy adabiyotlarda 1871-yilda rus geografi va sayyohi Aleksey Pavlovich Fedchenko tomonidan tavsiflangan. Aynan u cho‘qqiga Konstantin Petrovich Kaufman — Turkiston general-gubernatori sharafiga nom bergan. 1928-yilda yangi hokimiyat o‘rnatilgach, cho‘qqiga Lenin nomi berildi.
1928-yilgacha bu cho‘qqi Pomirning va SSSRning eng baland cho‘qqisi hisoblangan. Biroq Markaziy Pomir hududida topografik o‘lchovlar o‘tkazilgach, ilgari noma’lum bo‘lgan cho‘qqi, keyinchalik Stalin cho‘qqisi deb nomlangan ushbu cho‘qqi Lenin cho‘qqisidan balandroq ekani aniqlandi.
Cho‘qqiga ilk bor ko‘tarilish nemis alpinistlari Karl Vin, Oygen Allvayn[nem.] va Ervin Shnayder[nem.] tomonidan 1928-yilgi sovet–nemis ekspeditsiyasi doirasida amalga oshirilgan.
8-sentabr 1934-yilda sovet alpinistlari ilk bor cho‘qqiga ko‘tarildilar: V. M. Abalakov, K. Chernuxa va I. Lukin. Ular keyinchalik Lipkin nomi berilgan qoyalar orqali cho‘qqiga chiqishdi. Cho‘qqiga qizil mato bilan o‘ralgan tosh uyum (tur) o‘rnatildi, uning ustiga esa V. I. Leninning byusti qo‘yildi.
1958-yilda cho‘qqiga ilk ayol — sovet alpinisti Yekaterina Mamleyeva.
Cho‘qqiga jami 16 ta alpinizm yo‘nalishi ochilgan. Ulardan to‘qqiztasi janubiy, yettitasi shimoliy yonbag‘ir orqali o‘tadi. Shimoldan Razdelnaya cho‘qqisi (6148 metr) orqali o‘tuvchi yo‘l klassik yo‘nalish hisoblanadi. Klassik yo‘nalish alpinistdan alohida texnik ko‘nikmalar yoki juda katta tajriba talab qilmaydi, shu sababli Lenin cho‘qqisi eng oson zabt etiladigan yetti minglik deb hisoblanadi.
13-iyul 1990-yilda Lenin cho‘qqisidan ulkan muzlik ko‘chib tushdi, yuzaga kelgan qor ko‘chkisi alpinistlar lagerini vayron qildi. Bu SSSR davrida alpinizm tarixida qurbonlar soni bo‘yicha eng yirik fojia bo‘lib, 43 kishi halok bo‘lgan.
4-iyul 2006-yilda Tojikiston hukumati qarori bilan Lenin cho‘qqisi Abu Ali ibn Sino nomidagi cho‘qqi deb qayta nomlandi.
26-oktabr 2017-yilda Qirg‘iziston prezidenti Almazbek Atambayev o‘z farmoni bilan Jo‘g‘orku Kenesh deputatlariga Lenin cho‘qqisini Manas cho‘qqisi deb qayta nomlash haqidagi qonunni qabul qilishni tavsiya etdi.
Lenin cho‘qqisiga parashyut bilan sakrash
27-iyul 1968-yilda jahon parashyut sporti tarixida ilk bor Pomirning eng baland cho‘qqilaridan biri — Lenin cho‘qqisiga (7134 metr) sovet parashyutchilari desanti tashlandi. Sakrashda 46 kishi: 36 nafar muddatli harbiy xizmatchi va 10 nafar yuqori malakali parashyutchi qatnashdi. Bu noyob tadbir ilmiy-texnik kashfiyotlar tutashgan davrda harbiylarning bevosita rahbarligida o‘tkazildi va jahon miqyosida katta shov-shuvga sabab bo‘lishi kutilgan edi. Agar fojia yuz bermaganida, shunday bo‘lishi ham mumkin edi. To‘rt nafar parashyutchi halok bo‘ldi: starshina Vladimir Mekayev, oddiy askar Yuriy Yumatov, katta serjant Valeriy Glagolev va instruktor Vyacheslav Tomarovich.
Oradan 35 yil o‘tib, 2003-yilda rossiyalik olti nafar parashyutchi Lenin cho‘qqisiga muvaffaqiyatli sakrashni amalga oshirdi. Cho‘qqiga qo‘nish soat 13:20 da, 14-avgust 2003-yilda amalga oshirildi. Parashyutchilar guruhiga Dmitriy Kiselyov rahbarlik qildi. Sakrashda, shuningdek, Aleksey Budnitskiy, Sergey Kalabuxov, Leonid Kazinets, Vladimir Kotov va Igor Tarelkin.
Galereya
- Lenin cho‘qqisi SSSRning 1986-yilgi pochta markasida
- Lenin cho‘qqisi Qirg‘izistonning 2000-yilgi pochta markasida
- Abu Ali ibn Sino cho‘qqisi Tojikistonning 2009-yilgi pochta markasida
- Sankt-Peterburgdagi Serafimov qabristonidagi yodgorlik belgisi
- Lukovaya maydonidagi xotira lavhasi
Adabiyotlar
- Nikitin V. Lenin cho‘qqisini zabt etish (1929-yilgi hukumat ekspeditsiyasi ishtirokchisining qaydlari). — Moskva — Leningrad: OGIZ, 1931.
Havolalar
- MAI turistik klubi saytida Lenin cho‘qqisi. static.turclubmai.ru. Murojaat qilingan sana: 22-aprel 2020-yil.
- Mountain.ru saytidagi «Lenin cho‘qqisi. Pomir ekspeditsiyasi kundaligi». www.mountain.ru. Murojaat qilingan sana: 22-aprel 2020-yil.
- Lenin cho‘qqisi haqida batafsil ma’lumot. www.centralasia-travel.com. Murojaat qilingan sana: 22-aprel 2020-yil.
- Summitpost.org (ingl.). www.summitpost.org. Murojaat qilingan sana: 22-aprel 2020-yil.
- Lenin cho‘qqisiga chiqish yo‘nalishlari. www.pamirtravel.biz. Murojaat qilingan sana: 22-aprel 2020-yil.
- 1974-yilda ayollar guruhining halok bo‘lishi. www.aif.ru. Murojaat qilingan sana: 22-aprel 2020-yil.
- 1968-yilda Lenin cho‘qqisiga parashyutchilar desanti tushirilishi haqidagi film — YouTube’da