| Kubernetes | |
|---|---|
| | |
| | |
| Turi | erkin va ochiq kodli dasturiy ta’minot, sertifikatlash va konteynerlar orkestratori[Vikima’lumot] |
| Ishlab chiquvchilar | Google va Cloud Native Computing Foundation[Vikima’lumot] |
| Dasturlash tili | Go[…] |
| Operatsion tizimlar | Linux, Windows va macOS |
| Chiqarilgan sana | 7-iyun 2014 |
| So‘nggi versiya | |
| Kod repozitoriysi | github.com/kubernetes/ku… |
| Litsenziya | Apache License 2.0 |
| Veb-sayt | kubernetes.io (ingl.) |
Kubernetes (K8s) — ochiq kodli dasturiy ta’minot bo‘lib, u orkestratsiya orqali konteynerlashtirilgan ilovalarni joylashtirish, ko‘lamini kengaytirish va muvofiqlashtirishni avtomatlashtiradi. Bu jarayonlar klaster muhitida amalga oshiriladi. U asosiy konteynerlashtirish texnologiyalarini, jumladan, Docker, rkt’ni ham qo‘llab-quvvatlaydi; shuningdek, apparat darajasidagi virtuallashtirish texnologiyalarini qo‘llab-quvvatlash imkoniyati ham bor.
Dastlabki versiya Google tomonidan ichki ehtiyojlar uchun yaratilgan. Keyinchalik tizimni boshqarish Cloud Native Computing Foundation tashkilotiga topshirilgan. Kubernetes’dan bir qator yirik tashkilotlar va internet loyihalari foydalanadi. Xususan, Wikimedia Foundation infratuzilmasi klasterlarni tashkil etish uchun mustaqil ishlab chiqilgan dasturiy ta’minotdan Kubernetes’ga ko‘chirilgan.
«Kubernetes» so‘zi qadimgi yunoncha κυβερνήτης so‘zidan kelib chiqqan bo‘lib, «kema boshqaruvchisi», «darg‘a» ma’nolarini bildiradi. Ko‘pincha raqamli qisqartma (numeronim) «k8s» ham ishlatiladi: «kubernetes» so‘zida «k» va «s» harflari orasida sakkizta harf bor. Bu «internationalization» so‘zining qisqartmasi bo‘lgan «i18n» numeronimiga o‘xshaydi.
Tarixi

Google’ning dastlabki ichki tizimi ilk versiyalarini yaratgan asosiy dasturchilar — Jo Beda (Joe Beda), Brendan Byorns (Brendan Burns) va Kreyg Maklaki (Craig McLuckie). Keyinchalik loyihaga ularning hamkasblari Brayan Grant (Brian Grant) va Tim Hokin (Tim Hockin) ham qo‘shilgan. Tizimning asosiy dasturlash tili — Go. Kubernetes’ning ishlab chiqilishi va ichki tamoyillariga Google’ning faqat o‘zida qo‘llangan yana bir mahsuloti — Google Borg klasterlarni boshqarish tizimi katta ta’sir ko‘rsatgan. Kubernetes’ning bir qancha yetakchi dasturchilari ilgari shu tizim ustida ishlagan.
Loyihaning dastlabki nomi — Project Seven (bu nom qahramonning taqdirini tasvirlagan Star Trek serialiga ishora qiladi: unda mazkur qahramon inson bo‘lmagan kibernetik jamoaviy ong — Borglar jamoasi a’zoligidan ajralib, yana mustaqil va insonlarga do‘stona shaxsga aylanadi); loyiha logotipidagi shturvalning yettita dastasi shu badiiy obrazga ishora qiladi.
2014-yil o‘rtalarida loyihaning dastlabki kodlari e’lon qilingan. 21-iyul (2015-yil) kuni 1.0-versiya chiqarilgan. Shundan so‘ng Google Linux Foundation bilan hamkorlikda maxsus Cloud Native Computing Foundation (CNCF) jamg‘armasini tashkil etib, Kubernetes’ni unga dastlabki texnologik hissa sifatida topshirgan.
19-dekabr (2016-yil) kuni Container Runtime Interface (CRI) taqdim etilgan. U konteynerlarni boshqarish mexanizmi sifatida Docker’ning o‘rnini bosib, nafaqat Docker’ni, balki boshqa mos konteynerlashtirish vositalarini ham qo‘llab-quvvatlash imkonini yaratgan.
Asosiy tushunchalar
Boshqa ko‘plab murakkab dasturiy mahsulotlar singari, Kubernetes ham o‘z ekotizimida bir qator maxsus atama va tushunchalardan foydalanadi.
Tugun (node) — bu ilovalar konteynerlari joylashtiriladigan va ishga tushiriladigan alohida jismoniy yoki virtual mashina. Klasterdagi har bir tugunda konteynerli ilovalarni ishga tushirish xizmatlari (masalan, Docker), shuningdek, tugunni markazlashgan tarzda boshqarish komponentlari mavjud.
Pod (pod, inglizcha so‘z — «dukkak, pilla», shuningdek, modul) — ilovalarni ishga tushirish va boshqarishning asosiy birligi. U bitta yoki bir nechta konteynerdan iborat bo‘lib, ularning bitta tugunda ishga tushishi kafolatlanadi, resurslardan birgalikda foydalanishi va jarayonlararo o‘zaro aloqasi ta’minlanadi hamda klaster doirasida noyob IP-manzil beriladi. Shu sababli pod ichida joylashtirilgan ilovalar oldindan belgilangan, o‘zgarmas port raqamlaridan to‘qnashuv xavfisiz foydalanishi mumkin. Podlarni bevosita Kubernetes API’si orqali boshqarish yoki ularning boshqaruvini kontrollerga topshirish mumkin.
Tom (volume) — bitta pod ichida joylashtirilgan konteynerlar birgalikda foydalanadigan umumiy saqlash resursidir.
Kubernetes’dagi barcha boshqaruv obyektlariga (tugunlar, podlar, konteynerlar) yorliqlar (label) biriktiriladi. Yorliq selektorlari (label selector) esa muayyan yorliqqa mos obyektlarni topish imkonini beruvchi so‘rovlardir. Yorliqlar va selektorlar — so‘ralgan amal uchun qaysi obyektdan foydalanishni tanlashga xizmat qiladigan Kubernetes’ning asosiy mexanizmi.
Kubernetes’da servis deb mantiqan bog‘langan podlar to‘plamlari va ularga tegishli kirishni boshqarish siyosatlari majmuasiga aytiladi. Masalan, servis ko‘p qatlamli dasturiy ta’minot arxitekturasi tamoyillari asosida yaratilgan tizimning bir qatlamiga mos kelishi mumkin. Servisga tegishli podlar to‘plami tegishli yorliq selektorini qo‘llash orqali aniqlanadi.
Kubernetes servislarni aniqlash va so‘rov bo‘yicha marshrutlash funksiyalarini ta’minlaydi. Xususan, tizim servisga murojaat qilish uchun zarur IP-manzil va domen nomini servis tarkibidagi turli podlarga qayta bog‘lay oladi. Bunda yuklamani muvozanatlash Round Robin DNS usulida, yorliqlari servisga mos keluvchi podlar o‘rtasida amalga oshiriladi. Bundan tashqari, klaster tugunlaridan biri ishdan chiqib, undagi podlar avtomatik ravishda boshqa tugunlarga ko‘chirilganda ham servis to‘g‘ri ishlashda davom etadi. Odatiy holatda servis Kubernetes boshqaruvidagi klaster ichida mavjud bo‘ladi: masalan, server tomonidagi (backend) podlar yuklamani muvozanatlash uchun birlashtiriladi va shu ko‘rinishda mijoz tomoni (frontend) uchun taqdim etiladi. Klaster tarkibidagi podlarga tashqaridan yagona frontend orqali kirish imkonini beradigan qilib ham sozlanishi mumkin.
Kontroller (controller) — bu jarayon bo‘lib, klasterning amaldagi holatini istalgan holatga keltirishga intiladi. U kontroller ta’rifining bir qismi hisoblangan, yorliq selektorlari yordamida tanlanadigan podlar to‘plami bilan ishlaydi. Kontrollerlarning ishlashini Kubernetes Controller Manager komponenti ta’minlaydi. Eng mashhur kontrollerlardan biri — replikatsiya kontrolleri (Replication Controller) bo‘lib, klasterda podning belgilangan miqdordagi nusxalarini ishga tushirish orqali ko‘lamlashni ta’minlaydi. Agar kontroller boshqarayotgan pod ishlayotgan tugun ishdan chiqsa, u podning yangi nusxalarini ham ishga tushiradi. Kubernetes’ning asosiy tizimidagi boshqa kontrollerlar qatoriga har bir mashinada (yoki mashinalarning muayyan qismida) pod ishlashini ta’minlovchi «DaemonSet Controller» hamda masalan, paketli vazifaning bir qismi sifatida oxirigacha bajariladigan podlarni ishga tushiruvchi «Job Controller» kiradi.
Operatorlar (operators) — Kubernetes klasteriga ishga tushirishlar orasida o‘z holatini saqlaydigan (stateful) servislarni, masalan, ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimlari, monitoring yoki keshlash tizimlarini qo‘shishga mo‘ljallangan maxsus dasturiy vositalardir. Operatorlar klasterdagi holatini saqlovchi ilovalarni shaffof boshqarish va ularning sozlamalariga oid tafsilotlarni Kubernetes klasterini boshqarishning asosiy jarayonidan yashirish imkonini beradi.
Arxitektura va komponentlar

Tizim «boshqaruvchi — bo‘ysunuvchi» arxitekturasiga asoslanadi: unda klasterni boshqarish quyi tizimi ajratiladi, qolgan komponentlarning bir qismi esa alohida bo‘ysunuvchi tugunlarni (Kubernetes tugunlari deb ataladigan mashinalarni) boshqaradi.
Boshqaruv quyi tizimi
Boshqaruv quyi tizimi klaster ichida o‘zaro aloqa va yuklamaning taqsimlanishini ta’minlaydi. Uning komponentlari bitta yoki bir nechta parallel ishlovchi boshqaruvchi tugunlarda bajarilib, birgalikda yuqori mavjudlik rejimini ta’minlaydi.
Etcd — klaster konfiguratsiyasi ma’lumotlarini muvofiqlashtirilgan holda saqlashga mas’ul boshqaruv quyi tizimi komponentidir. Uni ma’lum ma’noda Unix tizimlaridagi /etc katalogining taqsimlangan muqobili deb hisoblash mumkin. U yengil, taqsimlangan NoSQL turidagi «kalit — qiymat» ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimi bo‘lib, CoreOS loyihasi doirasida ishlab chiqilgan.
loyihasi doirasida ishlab chiqilgan. API serveri — boshqaruv quyi tizimining asosiy komponenti bo‘lib, REST uslubidagi API’ni taqdim etadi. Aloqa JSON formatida, HTTP transporti orqali amalga oshiriladi. API serveri etcd’da saqlanadigan obyektlar holatini yangilaydi va mijozlarga boshqarilayotgan tizim tugunlari orasida konteynerlar hamda yuklamani taqsimlashni boshqarish imkonini beradi.
Rejalashtiruvchi (scheduler) — boshqaruv quyi tizimining muayyan pod qaysi tugunda bajarilishini resurslar mavjudligiga qarab tanlaydigan komponenti. U har bir tugundagi resurslardan foydalanishni kuzatib, yuklamani mavjud resurslar hajmidan oshmaydigan tarzda taqsimlaydi. Buning uchun rejalashtiruvchi har bir tugundagi resurslar, boshqarilayotgan podlarning talablari, shuningdek, qo‘shimcha foydalanuvchi cheklovlari va siyosatlari, jumladan, QoS, yaqinlik (affinity) va qarama-qarshi yaqinlik (affinity — anti-affinity — boshqaruv obyektlarini bir-biriga bog‘lash yoki ajratish) talablari hamda ma’lumotlarning joylashuvi[ingl.] haqidagi ma’lumotlarga ega bo‘lishi kerak. Boshqacha aytganda, rejalashtiruvchining vazifasi — kelib tushadigan ish yuklamasi so‘rovlariga muvofiq resurslarni topish va taqdim etish.
Kontrollerlar menejeri (controller manager) — DaemonSet Controller va Replication Controller kabi Kubernetes’ning asosiy kontrollerlarini ishga tushiradigan jarayon. Kontrollerlar Kubernetes API serveri bilan o‘zaro ishlash orqali boshqaruvidagi resurslarni (podlar, servisga kirish nuqtalari va boshqalar) yaratadi, yangilaydi va o‘chiradi.
Kubectl — buyruqlar satri interfeysi bo‘lib, API bilan bir qatorda Kubernetes boshqaruvidagi resurslarni boshqarish imkonini beradi.
Tugun komponentlari
Kubernetes ishlashining asosiy tamoyili — tugun resurslarini ularda ishlaydigan podlar o‘rtasida dinamik taqsimlashdir. Klasterdagi har bir tugunda bir nechta standart komponent mavjud.
Konteynerlarni ishga tushirish xizmati ishlatilayotgan konteyner mexanizmi turiga qarab tegishli konteynerlarni bajarish funksiyalarini ta’minlaydi. Kubernetes dasturiy muhiti nuqtayi nazaridan konteynerlar podlar ichiga joylashtiriladi; konteynerlarning o‘zi esa Kubernetes dasturi bilan o‘zaro ishlaydigan eng quyi darajadagi dasturiy komponentlardir. Ular bajarilayotgan ilovalar, kutubxonalar va shu ilovalar ishlashi uchun zarur boshqa resurslarni o‘z ichiga oladi. Tashqi muhit uchun konteynerlarga har bir podga biriktirilgan IP-manzil orqali kirish mumkin.
Kubelet tugundagi podlarning bajarilish holatini kuzatadi: har bir konteynerning to‘g‘ri va ishchi holatda ishlayotganini tekshiradi. Kubelet podlarga birlashtirilgan ilova konteynerlarini ishga tushirish, to‘xtatish va boshqarishni ta’minlaydi. Funksional jihatdan Kubelet’ni supervisord dasturiga o‘xshatish mumkin. Agar podlardan birining holati noto‘g‘ri ekani aniqlansa, komponent uni qaytadan joylashtirish va tugunda qayta ishga tushirishga urinadi. Tugunning o‘z holati esa bir necha soniyada boshqaruv quyi tizimiga diagnostika xabarlari (heartbeat message) ko‘rinishida yuboriladi. Agar boshqaruvchi tugun ushbu xabarlar mazmuniga yoki ularning kelmay qolishiga asoslanib, biror tugun to‘g‘ri ishlamayotganini aniqlasa, boshqaruv quyi tizimidagi Replication Controller kerakli podlarni boshqa, soz ishlayotgan tugunda qayta ishga tushirishga urinadi.
Kube-proxy — tarmoq proksi-serveri va yuklama muvozanatlagichi funksiyalarini birlashtirgan komponent. Uning tarmoq darajasidagi amallari servis abstraksiyasidan foydalanadi. Kube-proxy tugundagi pod ichida ishlovchi muayyan konteynerlarga kiruvchi trafikni yo‘naltirish uchun javob beradi. Marshrutlash kiruvchi so‘rovning IP-manzili va portiga asoslanadi.
cAdvisor — Kubernetes’ning ichki monitoring tizimi agenti bo‘lib, tugun ichida ishlovchi konteynerlarning unumdorlik ko‘rsatkichlari va resurslardan foydalanishi haqidagi ma’lumotlarni yig‘adi. Ularga markaziy protsessorning ish vaqti, tezkor xotira sarfi, fayl tizimi va tarmoq tizimiga tushadigan yuklama kiradi.
Ishlab chiqish va joylashtirish
Kubernetes tizim boshqaruvida ishlaydigan dasturiy ta’minotni ishlab chiqish va joylashtirish jarayonlarini birlashtirish uchun bir qator vositalarni taqdim etadi. Bu maqsadda eng ko‘p ishlatiladigan vositalar quyidagilar:
- Helm[ingl.] — Kubernetes’ning rasmiy paket menejeri bo‘lib, funksional jihatdan apt-get va yum dasturlarining muqobilidir;
- Minikube — mahalliy mashinaga, masalan, dasturchi kompyuteriga o‘rnatishga mo‘ljallangan maxsus Kubernetes konfiguratsiyasi. U Kubernetes’ni o‘rganish va mahalliy tajribalar o‘tkazishda qo‘llanadi;
- Skaffold — Kubernetes muhitida mahalliy ishlab chiqish uchun Google yaratgan utilita;
- ArgoCD — deklarativ CI/CD jarayonlarini GitOps yondashuvi asosida tashkil etishga mo‘ljallangan utilita;
- Kustomize — shablonlardan foydalanmaydigan YAML manifestlarini sozlash utilitasi.
Bunday vositalarning ko‘pchiligiga muqobillar ham mavjud. Masalan, ArgoCD o‘rniga ba’zan Flux va werf ishlatiladi.
Tarqalishi va raqobat
Konteynerlarni boshqarish tizimlarini yetkazib beruvchi ko‘plab kompaniyalar o‘z mahsulotlariga Kubernetes qo‘llab-quvvatlashini qo‘shgan, ulardan ayrimlari CNCF faoliyatida ham qatnashgan. Xususan, Rancher Labs[ingl.] Kubernetes’ni o‘zining Rancher container management platform konteynerlarni boshqarish tizimi distributiviga kiritgan; Pivotal Software[ingl.] uni Pivotal Container Service (PKS) mahsulotida, Red Hat esa PaaS turidagi OpenShift tizimi tarkibida ishlatgan (OpenShift mohiyatan Kubernetes’ning kengaytirilgan versiyasi bo‘lib, ko‘pincha «Kubernetes distributivi» deb ham ataladi). CoreOS tizimni Container Linux Tectonic distributivining tijoriy versiyasiga kiritgan, IBM esa uni IBM Cloud Container Service hamda IBM Cloud Private mahsulotlarida qo‘llagan. Oracle korporatsiyasi 2017-yil sentabrda Cloud Native Computing Foundation’ga qo‘shilib, Kubernetes’ni quyidagi mahsulotlarga kiritgan: Oracle Cloud va Oracle Linux.
2010-yillarning oxiriga kelib, Kubernetes ilovalarni konteynerlashtirishni nazarda tutadigan bulutli tizimlar va PaaS modelidagi xizmatlar uchun amaldagi standartga aylangani e’tirof etiladi. Jumladan, u yirik ommaviy bulut provayderlarining konteynerlashtirish xizmatlari — Amazon (AWS Elastic Container Service), Microsoft (Microsoft Azure Containers) va Google (Google Cloud Platform Kubernetes Engine) uchun asos bo‘lib xizmat qiladi. 2019-yildan boshlab Rancher Labs[ingl.] kompaniyasi k3s distributivini ishlab chiqmoqda. U hisoblash resurslari cheklangan muhitlarda joylashtirish uchun mo‘ljallangan Kubernetes’ning yengillashtirilgan turidir.
Shu bilan birga, konteynerlashtirilgan ilovalarni orkestratsiya qilish uchun muqobil mahsulotlar ham rivojlanmoqda. Bular — Docker Swarm[ingl.], uni Docker ishlab chiqaruvchi kompaniya yaratgan, hamda Nomad, u HashiCorp[ingl.] kompaniyasiga tegishli. Docker Swarm bilan taqqoslaganda, Kubernetes ko‘proq funksiyaga ega, biroq uni o‘zlashtirish qiyinroq. Docker Swarm’dan Kubernetes’ga o‘tishda Docker Compose’da yaratilgan orkestratsiya tavsifi fayllarini Kubernetes qo‘llab-quvvatlaydigan formatga aylantirish uchun Kompose ilovasidan foydalanish kerak.
Adabiyotlar
- M. Luksha Kubernetes amaliyotda = Kubernetes in Action. — Moskva: DMK Press, 2018. — 672 bet — ISBN 978-5-97060-657-5.
Havolalar
- Kubernetes loyihasi — GitHub saytida
- Kubernetes By Example — OpenShift jamoasi tomonidan tayyorlangan Kubernetes bo‘yicha qo‘llanma.
- Kubeapps markazi — Kubernetes’da ishga tushirish uchun tayyorlangan ilovalarning konfiguratsiya fayllari katalogi.