Kriptografik bardoshlilik nima

Kriptografik bardoshlilik (yoki kriptobardoshlilik) — kriptografik algoritmning turli hujumlarga, jumladan, kriptotahlilga qarshi tura olish qobiliyatidir. Hujumni muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun tajovuzkordan amalda erishib bo‘lmaydigan darajada ko‘p hisoblash resurslari yoki qo‘lga kiritilgan ochiq va shifrlangan xabarlar talab qilinsa yoxud shifrni ochishga shunchalik ko‘p vaqt ketsaki, bu vaqtga kelib himoyalangan axborot o‘z dolzarbligini yo‘qotsa, bunday algoritm bardoshli hisoblanadi. Ko‘p hollarda kriptobardoshlilikni matematik jihatdan isbotlab bo‘lmaydi. Faqat kriptografik algoritmning zaif tomonlarini isbotlash yoki (ochiq kalitli kriptotizimlar) holatida) algoritmni buzish masalasini hisoblash jihatidan murakkab deb hisoblanadigan muammoga keltirish mumkin (ya’ni algoritmni «buzish» mazkur muammoni yechishdan oson emasligini isbotlash mumkin).

Bardoshli shifrlash tizimlarining turlari

Axborotni ishonchli himoyalash uchun kriptotizim qanday shartlarga javob berishi kerakligini ko‘rib chiqamiz. Shifrlangan axborotning bardoshliligi (kriptografik bardoshlilik yoki qisqacha bardoshlilik) ma’lumotlarni ruxsatsiz o‘qish imkoniyatiga bog‘liq.

Mutlaq bardoshli tizimlar

Tizimning mutlaq bardoshliligi (yoki nazariy bardoshliligi) deganda, hujumchi cheksiz hisoblash resurslariga ega bo‘lsa ham, kriptotizimni na nazariy, na amaliy jihatdan buzib bo‘lmasligi tushuniladi. Mutlaq bardoshli shifrlash algoritmlari mavjudligini Klod Shennon isbotlagan va natijalarini «Maxfiy tizimlarda aloqa nazariyasi» nomli ilmiy ishida e’lon qilgan. Shu asarda bunday tizimlarga qo‘yiladigan talablar ham belgilangan:

  • kalit har bir xabar uchun alohida yaratiladi (har bir kalit faqat bir marta ishlatiladi)
  • kalit statistik jihatdan ishonchli bo‘ladi (ya’ni mumkin bo‘lgan har bir belgi paydo bo‘lish ehtimoli bir xil, kalit ketma-ketligidagi belgilar esa bir-biridan mustaqil va tasodifiy bo‘ladi)
  • kalit uzunligi xabar uzunligiga teng yoki undan katta bo‘ladi
  • dastlabki (ochiq) matnda ma’lum darajada ortiqcha axborot mavjud bo‘ladi (bu shifrni ochishning to‘g‘riligini baholash mezoni hisoblanadi)

Bunday tizimlarning bardoshliligi bog‘liq emas — kriptotahlilchi qanday hisoblash imkoniyatlariga ega bo‘lishidan qat’i nazar. Mutlaq bardoshlilik talablariga javob beradigan tizimlarning amaliy qo‘llanishi ularning narxi va foydalanish qulayligi bilan cheklanadi.

Shennon mutlaq bardoshli algoritmga misol sifatida Vernam shifrini (bir martalik bloknotni) keltirgan. Boshqacha aytganda, Vernam shifri to‘g‘ri qo‘llanganda tajovuzkorga ochiq matn haqida hech qanday axborot bermaydi (xabar tarkibidagi har qanday bitning qiymatini u faqat taxmin qilib, quyidagi ehtimollik bilan topishi mumkin: 1/2).

Yetarlicha bardoshli tizimlar

Fuqarolik maqsadlarida ishlatiladigan kriptografik tizimlarda, asosan, amaliy jihatdan bardoshli yoki hisoblash jihatidan bardoshli tizimlardan foydalaniladi. Tizimning hisoblash bardoshliligi haqida shifrni buzish nazariy jihatdan mumkin bo‘lgan, ammo tanlangan shifrlash parametrlari va kalitlari tufayli amalda buning iloji bo‘lmagan holatda gapiriladi. Hozirgi texnologik taraqqiyot darajasida hujumchi shifrni maqbul vaqt ichida buzish uchun yetarli hisoblash resurslariga ega bo‘la olmaydi. Bunday tizimlarning bardoshliligi bog‘liq — kriptotahlilchining hisoblash imkoniyatlariga.

Bunday tizimlarning amaliy bardoshliligi murakkablik nazariyasiga asoslanadi va faqat muayyan vaqt holatiga nisbatan ikki jihatdan ketma-ket baholanadi:

Har bir muayyan holatda bardoshlilikni baholashning qo‘shimcha mezonlari ham bo‘lishi mumkin.

Tizimning isbotlanadigan bardoshliligi haqida kriptotizim bardoshliligini isbotlash algoritm asosida yotadigan, yechish qiyin bo‘lgan muayyan matematik masalani yechishga keltirilganda gapiriladi. Masalan, RSA kriptotizimi sonli o‘zgartirish modulini polinomial vaqt ichida ko‘paytuvchilarga ajratish imkonsiz bo‘lgan taqdirda bardoshli hisoblanadi.

Shifrlash tizimlarining kriptografik bardoshliligini baholash

Dastlabki baholash

Brut-fors (barcha imkoniyatlarni sinab ko‘rish) usulidagi hujum (barcha kalitlarni to‘liq tekshirish) Shennon ta’rifiga ko‘ra mutlaq bardoshli tizimlardan boshqa barcha kriptografik algoritmlarga qo‘llanishi mumkin. Shu sababli yangi yaratilgan algoritm uchun dastlab faqat shu hujum usuli ma’lum bo‘lishi mumkin. Uni baholash usullari hisoblash murakkabligiga asoslanadi; keyinchalik bu murakkablik vaqt, mablag‘ va talab etiladigan hisoblash resurslari unumdorligi, masalan, MIPS ko‘rsatkichida ifodalanishi mumkin. Hozircha bu baho bir vaqtning o‘zida ham eng yuqori, ham eng quyi baho hisoblanadi.

Joriy baholash

Algoritmni zaif tomonlar (zaifliklar)ni topish maqsadida keyinchalik o‘rganish (kriptotahlil) uning ma’lum kriptografik hujumlarga (chiziqli, differensial kriptotahlil va boshqalarga) nisbatan bardoshliligini baholash imkonini beradi va ilgari ma’lum bo‘lgan bardoshlilik bahosini pasaytirishi mumkin.

Masalan, ko‘plab simmetrik shifrlarda zaif kalitlar[ingl.] va S-bloklar mavjud bo‘lib, ulardan foydalanish kriptografik bardoshlilikni pasaytiradi.

Bardoshlilikni tekshirishning yana bir muhim usuli — amalga oshirishga qaratilgan hujumlar bo‘lib, ular muayyan dasturiy, apparat va inson omillari birlashgan tizimga nisbatan bajariladi.

Uzoq muddatli tekshiruv va ochiq muhokamaning ahamiyati

Algoritm va uning amaliy tatbiqlari qancha uzoq vaqt va malakali mutaxassislar tomonidan tahlil qilinsa, ularning bardoshliligiga shuncha ko‘proq ishonish mumkin. Bir qancha hollarda uzoq va sinchkov tahlil bardoshlilik bahosining maqbul darajadan ham pastga tushishiga olib kelgan (masalan, FEALning dastlabki versiyalarida).

Oqimli shifrlash algoritmi A5/1ning yetarlicha tekshirilmagani (ko‘plab kriptograflarning fikricha, uning ataylab zaiflashtirilgani) muvaffaqiyatli hujumga sabab bo‘lgan.

Adabiyotlar

Havolalar