| Karat | |
|---|---|
| ct, Kt va قيراط | |
 | |
| Kattalik | massa |
| Turi | asosiy |
| Nomi kelib chiqqan | karat[Vikima’lumot] |
Karat (metrik karat; ruscha belgisi: kar; xalqaro belgisi: ct; italyancha carato so‘zi yunoncha ϰεράτιον — «karob daraxti urug‘i» degan so‘zdan kelib chiqqan) — tizimdan tashqari massa o‘lchov birligi, 200 mg (0,2 gramm)ga teng. Zargarlikda quyidagilarning massasini ifodalash uchun ishlatiladi: qimmatbaho toshlar va marvarid.
Tarix
Qadim zamonlardan beri karob daraxti urug‘larining vazni juda barqaror, degan qarash mavjud bo‘lgan. Shu sababli bu urug‘lardan qimmatbaho metallar va dorilar kabi qimmatli moddalarning massasini o‘lchashda tarozi toshlari sifatida keng foydalanilgan.
Ko‘pincha karat massasi 1/1728 (1/123) mina massasiga teng deb hisoblangan.
Og‘irlik o‘lchovi
IV O‘lchovlar va tarozilar bo‘yicha Bosh konferensiya tomonidan 1907-yilda Parijda belgilangan. SSSRda 1922-yildan qabul qilingan. Rossiya Federatsiyasida esa «qimmatbaho toshlar va marvaridlar uchun» qo‘llanish sohasi bilan, muddati cheklanmagan holda tizimdan tashqari birlik sifatida foydalanishga ruxsat etilgan. Xalqaro qonunchilik metrologiyasi tashkiloti karatni quyidagi toifadagi o‘lchov birliklariga kiritadi: «milliy me’yoriy hujjatlar bilan belgilangan sanagacha vaqtincha qo‘llanishi mumkin bo‘lgan, biroq foydalanilmayotgan bo‘lsa, joriy etilmasligi kerak bo‘lgan birliklar».
Rossiya Federatsiyasida foydalanishga ruxsat etilgan o‘lchov birliklari to‘g‘risidagi nizomga muvofiq, karatning nomi va belgisi karrali hamda ulushli o‘nlik old qo‘shimchalari bilan ishlatilmaydi.
Ilgari metrik karatdan massasi biroz farq qiladigan karat turlari ham ishlatilgan.
Ingliz karati
Ingliz karati 1888-yilgacha 3+1647⁄9691 (≈ 3,170) troy graniga (taxminan 205,4 mg) teng deb hisoblangan. Keyinchalik Savdo vazirligi uning qiymatini 3+17⁄101 gran (taxminan 205,3 mg) deb belgilagan. Ingliz karati 4 ta zargarlik graniga bo‘lingan, biroq amalda kasr ulushlarni ifodalash uchun ko‘pincha 1⁄64 karatga karrali o‘lchovlar qo‘llanilgan.
Arab karati
Kanonik arab karati (qirot) qiymati 1⁄20 misqolga teng deb hisoblangan va kanonik hisob bo‘yicha 5 ta, ko‘pincha esa 3 ta habbadan iborat bo‘lgan. Shunga ko‘ra, karatning massasi 1⁄14vazn o‘lchovidagi dirham (3,125 g) massasining bir qismiga, ya’ni 0,2232 g ga teng bo‘lgan. Asosan hozirgi Iroq hududida qo‘llanilgan. Kichik Osiyoda, Misrda, Suriyada va Makkada 1 karat 1⁄24misqolga (1⁄16 dirham, 4 habba) teng bo‘lgan. Bunda Kichik Osiyoda karat 204 mg, Misr, Suriya va Makkada esa 195 mg bo‘lgan. Bundan tashqari, musulmon Misrida karat (qirot) mahalliy o‘lchovlar tizimi bilan ham bog‘liq bo‘lgan. Bu tizimda 1 karat ⅓ shamuna va 1⁄12 bakila miqdoriga teng edi.
Ma’lumotlarni elektron almashish standarti ANSI X.12 da CD belgisi ishlatiladi.
