
IP-spufing (ingliz tilidagi spoof — aldov) —
- Bu xakerlik hujumi turi bo‘lib, boshqa shaxsning IP-manzilidan manba manzili sifatida foydalanish orqali xavfsizlik tizimini aldashga qaratilgan.
- Ayrim hujumlarda qo‘llaniladigan usul. Bunda IP-paketning «jo‘natuvchi manzili» maydoni o‘zgartiriladi. Ushbu usul hujumchining haqiqiy manzilini yashirish, javob paketini kerakli manzilga yo‘naltirish va boshqa maqsadlarda ishlatiladi.
Tavsif
Buzg‘unchi uchun ushbu hujumning asosiy tamoyili o‘zi yuborayotgan IP-paketlarning sarlavhalarini soxtalashtirishdan iborat. Bunda, boshqa ma’lumotlar qatori, manbaning IP-manzili ham o‘zgartiriladi. IP-spufing hujumi ko‘pincha «ko‘r-ko‘rona soxtalashtirish» (Blind Spoofing) deb ataladi. Sababi shundaki, soxtalashtirilgan paketlarga qaytarilgan javoblar xakerning kompyuteriga yetib bormaydi, chunki jo‘natuvchi manzili o‘zgartirilgan bo‘ladi. Shunga qaramay, javoblarni olishning ikkita usuli mavjud:
- Manba tomonidan marshrutlash (Source routing): IP protokolida javob paketlari o‘tadigan marshrutni oldindan belgilash imkoniyati mavjud. Bunday marshrut paket o‘tishi kerak bo‘lgan marshrutizatorlarning IP-manzillari ketma-ketligidan iborat. Xaker paketlarning o‘zi nazorat qiladigan marshrutizatorgacha boradigan yo‘lini ko‘rsatishi kifoya. Hozirgi kunda TCP/IP protokollari stekining aksariyat dasturiy amalga oshirilishlari manba tomonidan marshrutlangan paketlarni rad etadi;
- Qayta marshrutlash (Re-routing): agar marshrutizator RIP protokolidan foydalansa, unga marshrutlar haqidagi yangi ma’lumotni o‘z ichiga olgan RIP-paketlarni yuborish orqali marshrutlash jadvallarini o‘zgartirish mumkin. Shu yo‘l bilan xaker paketlarni o‘zi nazorat qiladigan marshrutizatorga yo‘naltiradi.
Hujumdan foydalanish
OSI modelining transport (4-) qatlami protokoli TCP spufingning oldini olish uchun ichki mexanizmga — ketma-ketlik va tasdiqlash raqamlariga (sequence number, acknowledgement number) ega. UDP protokolida esa bunday mexanizm yo‘q. Shu sababli UDP asosida yaratilgan ilovalar spufing hujumlariga ko‘proq moyil bo‘ladi.
TCP protokoli bo‘yicha ulanish o‘rnatish jarayonini ko‘rib chiqamiz (uch bosqichli qo‘l siqish — three-way handshake):
- mijoz SYN bayrog‘i o‘rnatilgan TCP-paketni yuboradi, shuningdek, ISNc (mijozning boshlang‘ich ketma-ketlik raqami — Initial Sequence Number, ketma-ketlik raqami (Sequence Number)).
- server ISNc qiymatini bir birlikka oshirib, uni o‘zining ISNs (serverning boshlang‘ich ketma-ketlik raqami — Initial Sequence Number, tasdiqlash raqami (Acknowledgement Number)) bilan birga qaytaradi; javob bayroqlari — SYN+ACK.
- mijoz ACK paketini yuboradi; bu paketda ISNs qiymati bir birlikka oshirilgan bo‘ladi.
IP-spufingdan foydalangan xaker ISNs qiymatini ko‘ra olmaydi, chunki server javobi unga kelmaydi. Uchinchi bosqichda ushbu qiymatni 1 ga oshirib yuborishi kerakligi sababli unga ISNs zarur bo‘ladi. Boshqa shaxsning IP-manzili nomidan ulanish o‘rnatish uchun hujumchi ISNs qiymatini taxmin qilishi kerak. Eski operatsion tizimlarda (OT) ISN qiymatini taxmin qilish juda oson edi — har bir yangi ulanishda bu qiymat bir birlikka oshardi. Zamonaviy OTlarda ISN qiymatini taxmin qilishning oldini oladigan mexanizm qo‘llaniladi.
Bu DoS-hujumining bir turi. Buzg‘unchi jo‘natuvchi manzilini soxtalashtirib, masofaviy serverga SYN-so‘rovlarini yuboradi. Javob sifatidagi SYN+ACK mavjud bo‘lmagan manzilga jo‘natiladi. Natijada ulanishlar navbatida mijozdan tasdiq kutayotgan «yarim ochiq ulanishlar» (half-open connection) paydo bo‘ladi. Belgilangan kutish muddati (taym-aut) tugagach, bu ulanishlar bekor qilinadi. Hujum 1996-yilda CERT guruhi tomonidan ta’riflangan, operatsion tizimning yarim ochiq ulanishlar uchun ajratilgan resurslari cheklanganligiga oid zaiflikka asoslanadi. Unga ko‘ra, bunday ulanishlar navbati juda qisqa bo‘lgan (masalan, Solaris tizimida sakkiztadan ortiq ulanishga ruxsat berilmagan), ulanishning kutish muddati esa ancha uzoq bo‘lgan (RFC 1122 ga ko‘ra — 3 daqiqa).
DNS orqali kuchaytirish
DoS-hujumining yana bir turi. Hujum qiluvchi kompyuter DNS-serverga so‘rovlar yuboradi va jo‘natilayotgan paketning manba IP-manzili maydonida nishondagi kompyuterning IP-manzilini ko‘rsatadi. DNS-server javobining hajmi so‘rov hajmidan bir necha o‘n baravar katta bo‘lgani uchun DoS-hujumining muvaffaqiyatli bo‘lish ehtimoli ortadi.
Yakuniy xost TCP foydalanuvchilari va TCP ulanishlarini bir-biridan ajratishi mumkin bo‘lgan yagona identifikatorlar — Sequence Number (ketma-ketlik raqami) va Acknowledge Number (tasdiqlash raqami) maydonlaridir. Hujumchi ushbu maydonlar qiymatlarini bilgan holda paketning manba IP-manzilini ulanish ishtirokchilaridan birining IP-manziliga almashtirsa, ulanish uzilishiga yoki xatolik holatiga olib keladigan, yoxud hujumchi manfaatiga xizmat qiladigan istalgan ma’lumotlarni kiritishi mumkin. Jabrlanuvchi bunday aralashuvni hatto sezmasligi ham mumkin.
IP-manzil asosida autentifikatsiya
Ushbu hujum turi kompyuterlar o‘rtasida ishonchli munosabatlar mavjud bo‘lgan joylarda ayniqsa samaralidir. Masalan, ayrim korporativ tarmoqlarda ichki tizimlar bir-biriga ishonadi va foydalanuvchining kompyuteri ayni mahalliy tarmoqda bo‘lsa, u login yoki parolsiz tizimga kirishi mumkin. Buzg‘unchi ishonchli kompyuterdan kelayotgan ulanishni soxtalashtirib, maqsadli kompyuterga autentifikatsiyasiz kira oladi. Muvaffaqiyatli hujumning mashhur misollaridan biri — Kevin Mitnik tomonidan Tsutomu Shimomuraning kompyuteriga 1994-yilda uyushtirilgan hujum (Mitnik hujumi (The Mitnick attack)).
IP-spufingdan himoyalanish
Shubhali paket haqiqiy jo‘natuvchidan kelganini tekshirishning eng oddiy usuli — jo‘natuvchining IP-manziliga javob paketini yuborish. IP-spufingda ko‘pincha tasodifiy IP-manzil ishlatilgani sababli javob kelmasligi ehtimoli katta. Agar javob kelsa, olingan paketlarning TTL (yashash muddati (Time to live)) maydonlari qiymatini taqqoslash maqsadga muvofiq. Agar ular mos kelmasa, paketlar turli manbalardan kelgan bo‘ladi.
Tarmoq qatlamida bu hujumni shlyuzdagi paketlar filtri orqali qisman oldini olish mumkin. Filtr paketlar kelishi mumkin bo‘lmagan tarmoq interfeyslaridan kelgan paketlarni o‘tkazmaydigan tarzda sozlanishi kerak. Masalan, tashqi tarmoqdan kelib, manba manzili sifatida ichki tarmoq manzilini ko‘rsatgan paketlarni filtrlash lozim.
IP-manzilni soxtalashtirishdan himoyalanishning eng ishonchli usullaridan biri — jo‘natuvchining MAC-manzili (Ethernet kadri) va IP-manzilini (IP protokoli sarlavhasi) o‘zaro solishtirishdir. Masalan, ichki tarmoqqa tegishli IP-manzilga ega paketda shlyuzning MAC-manzili ko‘rsatilgan bo‘lsa, bunday paketni rad etish kerak. Zamonaviy tarmoq qurilmalarida MAC-manzilni (fizik manzilni) o‘zgartirish qiyinchilik tug‘dirmaydi.
Hujumga zaif xizmatlar
- RPC (protseduralarni masofadan chaqirish (Remote Procedure Call))
- IP-manzilga asoslangan autentifikatsiyadan foydalanadigan har qanday xizmat
- X Window tizimi (X Window System)
- r-xizmatlar (rcp, rlogin, rsh va hokazo)
Havolalar
- IP-spufing: kirish (IP Spoofing: An Introduction) (ingliz tilida)
- Farha Ali, Lander universiteti: IP-spufing (ingliz tilida)
- Manba manzilini soxtalashtirish (IP-spufing)
- IP-spufing — Xgu.ru saytida