
Gravitatsion anomaliya — muayyan obyektning gravitatsion maydoni odatiy holatdan noodatiy tarzda chetga chiqishidir.
Kosmologiya
kosmologiyada modda massasining noodatiy to‘planmalari gravitatsion linzalar va ularning atrofida obyektlar tezligining anomal taqsimlanishi ko‘rinishida namoyon bo‘ladi. «Buyuk attraktor» kabi holatlarda bu ikki hodisaning har ikkalasi ham kuzatiladi. Bundan tashqari, odatda GA atamasi qorong‘i modda yoki yashirin massa to‘planmalari bilan bog‘liq holda Koinotda qo‘llanadi.
Geofizika
Shakli va gravitatsion xususiyatlari hisobga olinganda, osmon jismlarida gravitatsion anomaliyalar odatda erkin tushish tezlanishining ularning atrofida o‘zgarishi ko‘rinishida namoyon bo‘ladi, bu esa foydali qazilmalarning zichligi yuqoriroq ekanidan dalolat berishi mumkin yoki, aksincha, tog‘ jinslarida katta bo‘shliqlar mavjudligidan dalolat berishi mumkin. Anomaliyaning namoyon bo‘lishlaridan biri mayatnikli soatlar yurish tezligining o‘zgarishidir. Ruda konlari mavjud bo‘lgan hududlarda ko‘pincha ruda bilan bog‘liq holda kuzatiladigan geomagnit anomaliyalar ham uchraydi. Ular Yer atmosferasi va ionosferasidagi turli hodisalar bilan bog‘liq deb qaraladi. Yer kabi massasi katta osmon jismlaridan farqli ravishda, yengilroq osmon jismlarida gravitatsion anomaliyalarning nisbiy qiymatlari yuqoriroq bo‘ladi. Sayyoralar yoki ularning yo‘ldoshlaridagi gravitatsion anomaliyalar o‘ziga xos nomga ega — maskonlar.
Yangi davr boshlandi: kosmik parvozlar davrida Yer geopotensialini o‘rganish asosan Yerning sun’iy yo‘ldoshlari joylashuvi o‘zgarishini kuzatish orqali amalga oshiriladi. Gravitatsion anomaliyalar paydo bo‘lishi ham zilzilalar va vulqon otilishlari yuz berish xavfi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin, deb taxmin qilinadi (qarang: GOCE).
Manbalar
- Heyskanen, Veykko Aleksanteri; Morits, Helmut. Fizik geodeziya. — W. H. Frimeningliz tilida, 1967.