Google’ning neyronli mashina tarjimasi (GNMT) — bu neyronli mashina tarjimasi (NMT) bo‘lib, Google kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan va 2016-yil noyabr oyida taqdim etilgan. U sun’iy neyron tarmoqdan foydalanib, tarjima ravonligi va aniqligini oshiradi. Ushbu tizim Google Tarjimonida ishlaydi.
GNMT tarjima sifatini mashina tarjimasining misollarga asoslangan usuli (EBMT) yordamida yaxshilaydi. Bu usulda tizim “millionlab misollar asosida o‘rganadi”. GNMT’ni o‘qitish uchun taklif etilgan arxitektura dastlab Google Tarjimon qo‘llab-quvvatlaydigan yuzdan ortiq tilda sinovdan o‘tkazilgan. Katta hajmdagi boshidan oxirigacha ishlaydigan (end-to-end) arxitektura tufayli tizim vaqt o‘tishi bilan yanada sifatli va tabiiy tarjimalar yaratishni o‘rganadi. GNMT gaplarni bo‘laklarga ajratmay, to‘liq holda tarjima qila oladi. GNMT tarmog‘i oraliq tilga asoslangan mashina tarjimasini (interlingual machine translation) amalga oshira oladi; bunda alohida iboralar tarjimasini yodlab olish o‘rniga, gapning ma’nosini kodlaydi.
Tarixi
Loyiha — Google Brain — 2011-yilda Google X’ning “maxfiy tadqiqot laboratoriyasi”da tashkil etilgan. Uni Google xodimi Jeff Din, Google tadqiqotchisi Greg Korrado va Endryu Ng — Stenford universiteti kompyuter fanlari professori — birgalikda tashkil etgan. Ngning tadqiqotlari Google va Stenforddagi eng yirik texnologik yutuqlardan biriga asos bo‘ldi.
2016-yil sentabrida Google tadqiqot guruhi GNMT tarjima tizimi ishlab chiqilganini e’lon qildi. Noyabrga kelib, Google Tarjimon avvalgi statistik usullar (SMT) o‘rniga neyronli mashina tarjimasidan (NMT) foydalana boshladi; bu usullar 2007-yil oktabridan beri Google’ning o‘z yopiq SMT tizimida qo‘llanib kelgan edi.
Google Tarjimonidagi NMT tizimi katta sun’iy neyron tarmoqdan foydalanadi. Ushbu tarmoq chuqur o‘rganish (deep learning) tamoyillari asosida ishlaydi. Millionlab misollarni o‘rganish orqali GNMT eng mos tarjimani tanlash uchun kengroq kontekstdan foydalanib, tarjima sifatini yaxshilaydi. Keyin natija inson tilining grammatikasiga mos kelishi uchun qayta tuziladi va moslashtiriladi. GNMT o‘zining ichki universal tilini yaratmagan; aksincha, u ko‘plab tillar uchun umumiy bo‘lgan jihatlarni topishga intilgan. Bu masala kompyuter fanlari mutaxassislaridan ko‘ra psixologlar va tilshunoslarni ko‘proq qiziqtirishi mumkin. 2016-yilda yangi tarjima mexanizmi to‘qqiz til uchun har ikki yo‘nalishda ishga tushirildi: ingliz, fransuz, nemis, ispan, portugal, xitoy, yapon, koreys va turk tillari. 2017-yil mart oyida yana uchta til — rus, hind va vetnam tillari qo‘shildi. Shu oyda Google Tarjimon hamjamiyati yordamida ivrit va arab tillarini qo‘llab-quvvatlash ham yo‘lga qo‘yildi. Keyinchalik, 2017-yil aprel oyi oxirida yana to‘qqizta hind tili, jumladan, hind, bengal, marathi, gujarati, panjob, tamil, telugu, malayalam va kannada tillari qo‘shildi.
GNMT qo‘llab-quvvatlaydigan tillar
Quyida Google’ning neyronli mashina tarjimasi (NMT) modelidan foydalanib tarjima qilinadigan til juftliklari ro‘yxati keltirilgan. 2017-yil iyul holatiga ko‘ra, barcha tillar uchun faqat ingliz tiliga va ingliz tilidan tarjima qilish qo‘llab-quvvatlangan:
| Til juftligi | Til kodlari | |
|---|---|---|
| 1 | Afrikaans tili <-> ingliz tili | af <-> en |
| 2 | Arab tili <-> ingliz tili | ar <-> en |
| 3 | Bolgar tili <-> ingliz tili | bg <-> en |
| 4 | Xitoy tili (soddalashtirilgan) <-> ingliz tili | zh-CN <-> en |
| 5 | Xitoy tili (an’anaviy) <-> ingliz tili | zh-TW <-> en |
| 6 | Xorvat tili <-> ingliz tili | hr <-> en |
| 7 | Chex tili <-> ingliz tili | cs <-> en |
| 8 | Daniya tili <-> ingliz tili | da <-> en |
| 9 | Niderland tili <-> ingliz tili | nl <-> en |
| 10 | Fransuz tili <-> ingliz tili | fr <-> en |
| 11 | Nemis tili <-> ingliz tili | de <-> en |
| 12 | Yunon tili <-> ingliz tili | el <-> en |
| 13 | Ivrit tili <-> ingliz tili | iw <-> en |
| 14 | Hind tili <-> ingliz tili | hi <-> en |
| 15 | Island tili <-> ingliz tili | is <-> en |
| 16 | Indonez tili <-> ingliz tili | id <-> en |
| 17 | Italyan tili <-> ingliz tili | it <-> en |
| 18 | Yapon tili <-> ingliz tili | ja <-> en |
| 19 | Koreys tili <-> ingliz tili | ko <-> en |
| 20 | Norveg tili <-> ingliz tili | no <-> en |
| 21 | Polyak tili <-> ingliz tili | pl <-> en |
| 22 | Portugal tili <-> ingliz tili | pt <-> en |
| 23 | Rumin tili <-> ingliz tili | ro <-> en |
| 24 | Rus tili <-> ingliz tili | ru <-> en |
| 25 | Slovak tili <-> ingliz tili | sk <-> en |
| 26 | Ispan tili <-> ingliz tili | es <-> en |
| 27 | Shved tili <-> ingliz tili | sv <-> en |
| 28 | Tay tili <-> ingliz tili | th <-> en |
| 29 | Turk tili <-> ingliz tili | tr <-> en |
| 30 | Vetnam tili <-> ingliz tili | vi <-> en |
Bevosita tarjima
GNMT tizimi Google Tarjimonning avvalgi versiyasiga qaraganda yaxshiroq ekani ta’kidlanadi, chunki u “bevosita tarjima”ni, ya’ni bir tildan boshqasiga to‘g‘ridan-to‘g‘ri tarjima qilishni (masalan, yapon tilidan koreys tiliga) amalga oshira oladi. Avval Google Tarjimon dastlab manba tilidan ingliz tiliga, so‘ng ingliz tilidan maqsad tiliga tarjima qilar, bir tildan boshqasiga bevosita tarjima qilmas edi.
Havolalar
- Mashina tarjimasining afzalliklari va kamchiliklari
- Statistik mashina tarjimasi
- Xalqaro mashina tarjimasi assotsiatsiyasi (IAMT) Arxiv nusxasi (24-iyun 2010-yil sanasida saqlangan nusxa, Wayback Machine
- Mashina tarjimasi arxivi Arxiv nusxasi (1-aprel 2019-yil sanasida saqlangan nusxa, Wayback Machine — Jon Xatchinsning mashina tarjimasi va kompyuter tarjimasi texnologiyalari sohasidagi maqolalar, kitoblar hamda ilmiy maqolalarning elektron ombori (bibliografiyasi bilan birga)
- Mashina tarjimasi (avtomatik tarjima) Arxiv nusxasi (14-aprel 2008-yil sanasida saqlangan nusxa, Wayback Machine — Jon Xatchinsning nashrlari (ular orasida mashina tarjimasi haqidagi bir nechta kitobning PDF nusxalari ham bor).