Google neyron mashina tarjimasi

Google’ning neyronli mashina tarjimasi (GNMT) — bu neyronli mashina tarjimasi (NMT) bo‘lib, Google kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan va 2016-yil noyabr oyida taqdim etilgan. U sun’iy neyron tarmoqdan foydalanib, tarjima ravonligi va aniqligini oshiradi. Ushbu tizim Google Tarjimonida ishlaydi.

GNMT tarjima sifatini mashina tarjimasining misollarga asoslangan usuli (EBMT) yordamida yaxshilaydi. Bu usulda tizim “millionlab misollar asosida o‘rganadi”. GNMT’ni o‘qitish uchun taklif etilgan arxitektura dastlab Google Tarjimon qo‘llab-quvvatlaydigan yuzdan ortiq tilda sinovdan o‘tkazilgan. Katta hajmdagi boshidan oxirigacha ishlaydigan (end-to-end) arxitektura tufayli tizim vaqt o‘tishi bilan yanada sifatli va tabiiy tarjimalar yaratishni o‘rganadi. GNMT gaplarni bo‘laklarga ajratmay, to‘liq holda tarjima qila oladi. GNMT tarmog‘i oraliq tilga asoslangan mashina tarjimasini (interlingual machine translation) amalga oshira oladi; bunda alohida iboralar tarjimasini yodlab olish o‘rniga, gapning ma’nosini kodlaydi.

Tarixi

Loyiha — Google Brain — 2011-yilda Google X’ning “maxfiy tadqiqot laboratoriyasi”da tashkil etilgan. Uni Google xodimi Jeff Din, Google tadqiqotchisi Greg Korrado va Endryu Ng — Stenford universiteti kompyuter fanlari professori — birgalikda tashkil etgan. Ngning tadqiqotlari Google va Stenforddagi eng yirik texnologik yutuqlardan biriga asos bo‘ldi.

2016-yil sentabrida Google tadqiqot guruhi GNMT tarjima tizimi ishlab chiqilganini e’lon qildi. Noyabrga kelib, Google Tarjimon avvalgi statistik usullar (SMT) o‘rniga neyronli mashina tarjimasidan (NMT) foydalana boshladi; bu usullar 2007-yil oktabridan beri Google’ning o‘z yopiq SMT tizimida qo‘llanib kelgan edi.

Google Tarjimonidagi NMT tizimi katta sun’iy neyron tarmoqdan foydalanadi. Ushbu tarmoq chuqur o‘rganish (deep learning) tamoyillari asosida ishlaydi. Millionlab misollarni o‘rganish orqali GNMT eng mos tarjimani tanlash uchun kengroq kontekstdan foydalanib, tarjima sifatini yaxshilaydi. Keyin natija inson tilining grammatikasiga mos kelishi uchun qayta tuziladi va moslashtiriladi. GNMT o‘zining ichki universal tilini yaratmagan; aksincha, u ko‘plab tillar uchun umumiy bo‘lgan jihatlarni topishga intilgan. Bu masala kompyuter fanlari mutaxassislaridan ko‘ra psixologlar va tilshunoslarni ko‘proq qiziqtirishi mumkin. 2016-yilda yangi tarjima mexanizmi to‘qqiz til uchun har ikki yo‘nalishda ishga tushirildi: ingliz, fransuz, nemis, ispan, portugal, xitoy, yapon, koreys va turk tillari. 2017-yil mart oyida yana uchta til — rus, hind va vetnam tillari qo‘shildi. Shu oyda Google Tarjimon hamjamiyati yordamida ivrit va arab tillarini qo‘llab-quvvatlash ham yo‘lga qo‘yildi. Keyinchalik, 2017-yil aprel oyi oxirida yana to‘qqizta hind tili, jumladan, hind, bengal, marathi, gujarati, panjob, tamil, telugu, malayalam va kannada tillari qo‘shildi.

GNMT qo‘llab-quvvatlaydigan tillar

Quyida Google’ning neyronli mashina tarjimasi (NMT) modelidan foydalanib tarjima qilinadigan til juftliklari ro‘yxati keltirilgan. 2017-yil iyul holatiga ko‘ra, barcha tillar uchun faqat ingliz tiliga va ingliz tilidan tarjima qilish qo‘llab-quvvatlangan:

Til juftligi Til kodlari
1 Afrikaans tili <-> ingliz tili af <-> en
2 Arab tili <-> ingliz tili ar <-> en
3 Bolgar tili <-> ingliz tili bg <-> en
4 Xitoy tili (soddalashtirilgan) <-> ingliz tili zh-CN <-> en
5 Xitoy tili (an’anaviy) <-> ingliz tili zh-TW <-> en
6 Xorvat tili <-> ingliz tili hr <-> en
7 Chex tili <-> ingliz tili cs <-> en
8 Daniya tili <-> ingliz tili da <-> en
9 Niderland tili <-> ingliz tili nl <-> en
10 Fransuz tili <-> ingliz tili fr <-> en
11 Nemis tili <-> ingliz tili de <-> en
12 Yunon tili <-> ingliz tili el <-> en
13 Ivrit tili <-> ingliz tili iw <-> en
14 Hind tili <-> ingliz tili hi <-> en
15 Island tili <-> ingliz tili is <-> en
16 Indonez tili <-> ingliz tili id <-> en
17 Italyan tili <-> ingliz tili it <-> en
18 Yapon tili <-> ingliz tili ja <-> en
19 Koreys tili <-> ingliz tili ko <-> en
20 Norveg tili <-> ingliz tili no <-> en
21 Polyak tili <-> ingliz tili pl <-> en
22 Portugal tili <-> ingliz tili pt <-> en
23 Rumin tili <-> ingliz tili ro <-> en
24 Rus tili <-> ingliz tili ru <-> en
25 Slovak tili <-> ingliz tili sk <-> en
26 Ispan tili <-> ingliz tili es <-> en
27 Shved tili <-> ingliz tili sv <-> en
28 Tay tili <-> ingliz tili th <-> en
29 Turk tili <-> ingliz tili tr <-> en
30 Vetnam tili <-> ingliz tili vi <-> en

Bevosita tarjima

GNMT tizimi Google Tarjimonning avvalgi versiyasiga qaraganda yaxshiroq ekani ta’kidlanadi, chunki u “bevosita tarjima”ni, ya’ni bir tildan boshqasiga to‘g‘ridan-to‘g‘ri tarjima qilishni (masalan, yapon tilidan koreys tiliga) amalga oshira oladi. Avval Google Tarjimon dastlab manba tilidan ingliz tiliga, so‘ng ingliz tilidan maqsad tiliga tarjima qilar, bir tildan boshqasiga bevosita tarjima qilmas edi.

Havolalar