Qo‘lyozma matnni tanib olish

Qo‘lyozuvni tanib olish — kompyuterning qo‘lda yozilgan matnni qabul qilish va talqin etish qobiliyatidir. Matnni tanib olish qog‘ozga avvaldan yozilgan matnni oflayn usulda qayta ishlash (qarang: belgilarni optik tanib olish) yoki ruchka uchining harakatlarini, masalan, kompyuterning maxsus ekrani yuzasida, masofadan qayd etish orqali amalga oshirilishi mumkin.

Onlayn qo‘lyozuvni tanib olish

Raqamli qo‘lyozuvni tanib olish interfeysi odatda quyidagilardan iborat:

  • foydalanuvchi matn kiritishda foydalanadigan ruchka yoki stilus, uning yordamida matn kiritiladi;
  • tegishga sezgir sirt; u displey bilan birlashtirilgan bo‘lishi mumkin;
  • stilusning yozuv yuzasi bo‘ylab harakatlarini talqin qiladigan va hosil bo‘lgan chiziqlarni raqamli matnga aylantiradigan dasturiy ta’minot.

Qo‘lyozuvni tanib olish texnologiyasi keng qo‘llaniladi cho‘ntak shaxsiy kompyuterlarida (PDA). Qo‘lyozuvni tanib olish imkoniyatiga ega bo‘lgan birinchi PDA qurilmasi Apple Newton, 1993-yil avgust oyida chiqarilgan.

Qurilmalar

An’anaviy klaviatura orqali matn kiritishga muqobil sifatida qo‘lda yozilgan matnni kiritish imkoniyatiga ega seriyali qurilmalar 1980-yillarning boshlarida paydo bo‘ldi. Masalan, bular Pencept Penpad va Inforite point-of-sale terminal kabi qo‘lyozuv kiritish terminallari edi. Shaxsiy kompyuterlar (ShK) bozori kengayishi bilan klaviatura va sichqonchani PenCept, CIC va boshqa kompaniyalar taklif qilgan yagona tizim bilan almashtirishga mo‘ljallangan bir nechta tijoriy mahsulotlar paydo bo‘ldi. Ochiq savdoda sotuvga chiqarilgan birinchi planshet kompyuteri — GRiD Systems kompaniyasi tomonidan ishlab chiqarilgan GRiDPad qurilmasi bo‘lib, 1989-yil sentabrda chiqarilgan. Uning operatsion tizimi MS-DOS.

1990-yillarning boshida apparat ishlab chiqaruvchilari, jumladan, NCR, IBM va EO, operatsion tizimi PenPoint, GO Corp. tomonidan ishlab chiqilgan. PenPoint tizimi foydalanuvchiga istalgan joyda qo‘lyozuv orqali matn kiritish imkonini bergan va uchinchi tomon dasturiy ta’minoti bilan moslikni ta’minlagan. IBM planshet kompyuteri birinchi bo‘lib ThinkPad hamda qo‘lyozma matnni tanib olish texnologiyasidan foydalangan. Keyinchalik bu tanib olish tizimi Microsoft Windows for Pen Computing tizimiga va IBM's Pen dasturi — OS/2 uchun ko‘chirildi. Bu texnologiyalarning hech biri tijoriy muvaffaqiyatga erishmadi.

Elektronikaning rivojlanishi qo‘lyozuvni tanib olish uchun zarur hisoblash quvvatini planshet kompyuterlarnikidan kichikroq qurilmalarga joylashtirish imkonini berdi va qo‘lyozma matnni tanib olish texnologiyasidan matn kiritish vositasi sifatida PDA qurilmalarida foydalanish mumkin bo‘ldi. Qo‘lda yozuv kiritishni qo‘llab-quvvatlagan birinchi PDA qurilmasi Apple Newton bo‘lib, u bunday foydalanuvchi interfeysining afzalliklarini ommaga namoyish etdi. Biroq foydalanuvchining yozish uslubini o‘rganishi kerak bo‘lgan dasturiy ta’minotning nomukammalligi sababli qurilma tijoriy muvaffaqiyatga erisha olmadi. Apple Newton loyihasi to‘xtatilganidan so‘ng, texnologiya Mac OS X 10.2 va undan keyingi versiyalarga Inkwell (Macintosh).

texnologiyasi ko‘rinishida ko‘chirildi.Microsoft, planshet kompyuterlarida (qarang: Windows XP Tablet PC Edition va Windows Vista). U Microsoft kompaniyasida ishlab chiqilgan TDNN-klassifikatoriga asoslangan bo‘lib, unga «Inferno» deb nom berilgan. Keyinchalik, qo‘lyozuvni tanib oluvchi CalliGrapher dasturining Newton OS 2.0 tizimida qo‘llanilgan bir versiyasi ikkilamchi tanib oluvchi sifatida qo‘shildi. CalliGrapher dasturining yangi avlodi CalliGrapher hozirda Windows Mobile platformasi uchun PhatWare.

korporatsiyasi tomonidan ishlab chiqilmoqda. Qo‘lyozuvni tanib olishning «uchinchi avlod» texnologiyasi riteScript, EverNote korporatsiyasi tomonidan 2000—2004-yillarda ishlab chiqilgan bo‘lib, ritePen va EverNote dasturlariga kiritilgan. ritePen dasturi riteScript texnologiyasini o‘rnatilgan qo‘lyozuvni tanib olish mexanizmi bilan birlashtirish imkonini ham beradi. Bu mexanizm Windows Vista va Windows 7 tizimlarida mavjud bo‘lib, qo‘lyozuvni tanib olishning har bir mexanizmi aniqligini oshirishga yordam beradi. riteScript texnologiyasidan Windows va Linux.

operatsion tizimlarida foydalanish mumkin. Planshet kompyuter — bu raqamlashtirgich va stilus bilan jihozlangan noutbuk bo‘lib, foydalanuvchiga ekranda qo‘lda matn yozish imkonini beradi. Operatsion tizim qo‘lyozma matnni tanib, uni kompyuterda terilgan matnga aylantiradi. Windows Vista va Windows 7 tizimlarida foydalanuvchi qo‘lyozuvining o‘ziga xos jihatlarini o‘rganadigan moslashtirish funksiyalari, shuningdek, ingliz, yapon, an’anaviy xitoy, soddalashtirilgan xitoy, koreys va boshqa tillar uchun lug‘atlar mavjud. (Windows 7 rus tilidagi qo‘lyozma matnni ham taniy oladi.) «Moslashtirish ustasi» (inglizcha: personalization wizard) kompyuterning muayyan foydalanuvchisi yozgan qo‘lyozma matnni aniqroq tanib olish uchun tizimni qayta o‘rgatish imkonini beradi. Bu tizim Windows Mobile.

tizimida qo‘llaniladigan, imkoniyatlari kamroq rivojlangan qo‘lyozma matnni tanib olish tizimidan farq qiladi. Qo‘lyozuvni tanib olish ommaga allaqachon tanish bo‘lgan matn kiritish vositasi bo‘lsa-da, u ish stoli kompyuterlari va noutbuklarda hanuz keng tarqalmagan. Hozircha klaviatura orqali matn kiritish tezroq va ishonchliroq deb hisoblanadi. Hozirda tabiiy qo‘lyozuvni ham taniy oladigan ko‘plab PDA qurilmalari mavjud, biroq tanib olish aniqligi hanuz yetarli darajada yuqori emas. Shu sababli ayrim odamlar hatto oddiy ekran klaviaturasini ham samaraliroq deb bilishadi.

Qog‘ozdagi qo‘lyozuvni tanib olish

Bu turdagi tanib olish masofaviy tanib olishga qaraganda murakkabroq hisoblanadi, chunki bu usulda tanib olish tizimini odam o‘qitishi yoki tayyor o‘quv namunalar to‘plamidan foydalanish talab etiladi. Bunday mexanizm ABBYY FineReader. Tanib olish sifatini oldindan tuzilgan shakldagi hujjatlardan (blankalardan) foydalanish orqali oshirish mumkin. Bundan tashqari, kiritilishi mumkin bo‘lgan belgilar doirasini cheklash ham sifatni yaxshilaydi. Bu usul ko‘p miqdordagi qo‘lyozma hujjatlarni qayta ishlash zarur bo‘lgan sohalarda, masalan, sug‘urta kompaniyalarida qo‘llaniladi.