Gamma-nurlanish – atom yadrosi yoki subatomik zarrachalarning energetik o‘tishlari natijasida hosil bo‘ladigan yuqori chastotali elektromagnit nurlanish turidir. Bu nurlanish yadrodagi ortiqcha energiyani chiqarib tashlash uchun yuzaga keladi va odatda alfa yoki beta-parchalanish jarayonlariga hamroh bo‘ladi. Gamma-nurlanishning to‘lqin uzunligi juda qisqa bo‘lib, yuqori kirish qobiliyatiga ega.
Gamma-fotonlar hech qanday zaryadga ega emas va massasi yo‘q. Shuning uchun ular uzoq masofalarga tarqalib, modda bilan o‘zaro ta’sir qilganda ionlashtiruvchi ta’sir ko‘rsatadi. Ular katta energiya tufayli modda orqali o‘tishda faqat zich materiallar (masalan, qo‘rg‘oshin, beton) bilan samarali to‘sib qo‘yilishi mumkin.
Gamma-nurlanishning manbalari
Gamma-nurlanish turli xil tabiiy va sun’iy manbalardan kelib chiqadi. Tabiiy manbalarga radioaktiv izotoplarning parchalanishi, quyosh va boshqa yulduzlarning yadroviy jarayonlari kiradi. Sun’iy manbalardan esa yadroviy reaktorlar, radiologik uskunalar va zarracha tezlatkichlari gamma-nurlanishni hosil qiladi.
Misol sifatida kobalt-60 parchalanishini ko‘rib chiqamiz:
