DHCP avtomatik IP sozlash protokoli

DHCP
Nomi Dynamic Host Configuration Protocol
Darajasi ( OSI modeli) Amaliy
Protokollar oilasi TCP/IP
Yaratilgan yili 1990
Port/ID 67, 68/UDP
Protokolning vazifasi Tarmoq sozlamalarini olish
Spetsifikatsiya RFC 2131
Asosiy dasturiy amalga oshirishlar (mijozlar) ISC DHCP,  Windows yadrosi
Asosiy dasturiy amalga oshirishlar (serverlar) dhcpd, ISC DHCP Server, dnsmasq
Логотип Викисклада Vikimedia Commonsdagi mediafayllar

DHCP (ingl. Dynamic Host Configuration Protocol — tugunni dinamik sozlash protokoli) — tarmoq protokoli bo‘lib, tarmoq qurilmalariga avtomatik ravishda IP-manzil va TCP/IP tarmog‘ida ishlash uchun zarur boshqa parametrlarni olish imkonini beradi. Ushbu protokol «mijoz–server» modeli asosida ishlaydi. Avtomatik sozlash uchun mijoz kompyuter tarmoq qurilmasi sozlanayotgan paytda DHCP serveriga murojaat qilib, undan kerakli parametrlarni oladi. Tarmoq administratori server kompyuterlarga taqsimlaydigan manzillar oralig‘ini belgilashi mumkin. Bu tarmoqdagi kompyuterlarni qo‘lda sozlash zaruratini va xatolar sonini kamaytiradi. DHCP protokoli TCP/IP tarmoqlarining aksariyatida ishlatiladi.

DHCP BOOTP protokolining kengaytirilgan shaklidir. Ushbu protokol ilgari disksiz ish stansiyalarini yuklash vaqtida IP-manzillar bilan ta’minlash uchun ishlatilgan. DHCP BOOTP bilan orqaga muvofiqlikni saqlaydi hamda BOOTP kabi server tomonida UDP/67 portidan, mijoz tomonida esa UDP/68 portidan foydalanadi.

Tarixi

DHCP protokoli standarti 1993-yil oktabrda qabul qilingan. Protokolning amaldagi versiyasi (1997-yil mart) RFC 2131 hujjatida tavsiflangan. IPv6 muhitida ishlatish uchun mo‘ljallangan DHCPning yangi versiyasi DHCPv6 deb ataladi va RFC 3315 (2003-yil iyul) hujjatida belgilangan.

IP-manzillarni taqsimlash

DHCP protokoli IP-manzillarni taqsimlashning uch usulini taklif etadi:

  • Qo‘lda taqsimlash. Bu usulda tarmoq administratori apparat manzili (Ethernet tarmoqlarida bu MAC-manzil) ma’lum bo‘lgan har bir mijoz kompyuteriga muayyan IP-manzilni biriktiradi. Bunday taqsimlash kompyuterlarni qo‘lda sozlashdan faqat manzillar haqidagi ma’lumotlar markazlashtirilgan holda DHCP serverida saqlanishi va zarurat tug‘ilganda ularni oson o‘zgartirish mumkinligi bilan farq qiladi.
  • Avtomatik taqsimlash. Bu usulda har bir kompyuterga administrator belgilagan oraliqdagi istalgan bo‘sh IP-manzil doimiy foydalanish uchun ajratiladi.
  • Dinamik taqsimlash. Bu usul avtomatik taqsimlashga o‘xshaydi, ammo manzil kompyuterga doimiy emas, ma’lum muddatga beriladi. Bu manzilni ijaraga berish deb ataladi. Ijara muddati tugagach, IP-manzil yana bo‘sh deb hisoblanadi va mijoz yangi manzil so‘rashi shart (yangi manzil avvalgisi bilan bir xil ham bo‘lishi mumkin). Bundan tashqari, mijoz olingan manzildan o‘zi voz kechishi mumkin.

DHCP xizmatining ayrim turlari mijoz kompyuterlariga yangi manzillar ajratilganda ularga tegishli DNS yozuvlarini avtomatik yangilay oladi. Buning uchun DNSni yangilash protokoli qo‘llanadi; ushbu protokol quyidagi hujjatda tavsiflangan: RFC 2136.

DHCP opsiyalari

DHCP IP-manzildan tashqari mijozga tarmoqda to‘g‘ri ishlash uchun zarur qo‘shimcha parametrlarni ham yuborishi mumkin. Bunday parametrlar DHCP opsiyalari deb ataladi. Standart opsiyalar ro‘yxati quyidagi hujjatda keltirilgan: RFC 2132.

Opsiyalar maydonining uzunligi o‘zgaruvchan, biroq DHCP mijozi 576 baytlik DHCP xabarini qabul qilishga tayyor bo‘lishi kerak (bunda options maydoni 340 baytni tashkil etadi).

Opsiyalar maydoni «sehrli son» — 99, 130, 83, 99 qiymatlariga ega to‘rt bayt (o‘n oltilik sanoq tizimida 0x63, 0x82, 0x53, 0x63) bilan boshlanadi. Bu serverga mazkur maydon mavjudligini aniqlash imkonini beradi.

Har bir opsiya «kod» (bir bayt), «uzunlik» (bir bayt) va «qiymat» ketma-ketligi bilan kodlanadi. «Qiymat» maydoni o‘zgaruvchan uzunlikka ega bo‘lib, uning hajmi «uzunlik» maydonidagi qiymatga teng va nolga ham teng bo‘lishi mumkin.

Ikki kod bundan mustasno:

  • 0-kod — ma’lumotlarni tekislash uchun ishlatiladi. Undan keyin «uzunlik» maydoni bo‘lmaydi
  • 255-kod (0xFF) — opsiyalar ro‘yxati tugaganini bildiradi. Bu kod albatta oxirida turishi kerak. Undan keyin ham «uzunlik» maydoni bo‘lmaydi
DHCP opsiyalari ro‘yxati
KodUzunlikTavsif
0(mavjud emas)ma’lumotlarni to‘ldirish va tekislash uchun ishlatiladi
14Quyi tarmoq niqobi
24Vaqt mintaqasi; ishorali son bilan ifodalangan UTC vaqtiga nisbatan siljish, soniyalarda.
34 * nAfzallik tartibidagi shlyuzlar ro‘yxati.
44 * nVaqt serverlari ro‘yxati: Time Protocol[ingl.]
54 * nIEN 116 nom serverlari ro‘yxati.
64 * nServerlar ro‘yxati: DNS
74 * nJurnal serverlari ro‘yxati (MIT-LCS UDP)
84 * nCookie serverlari ro‘yxati (RFC 865)
94 * nLPR serverlari ro‘yxati (RFC 1179)
104 * nImagen Impress serverlari ro‘yxati
114 * nResurslarni aniqlash serverlari ro‘yxati (RFC 887)
12nMijozning xost nomi, satr.
132Mijoz uchun yuklash tasvirining hajmi (512 oktetlik bloklarda)
14nMijoz nosozlik yuz berganda xotira nusxasini saqlaydigan fayl yo‘li
15nDomen nomi
164Swap serveri
17nMijozning ildiz katalogi yo‘li.
18nBOOTP kengaytmalari yo‘li
191Mijoz IP paketlarini yo‘naltirishni yoqishi kerakmi (1 yoki 0 qiymatni oladi)
201Mijoz mahalliy bo‘lmagan manbalardan kelgan datagrammalarni yo‘naltirishi kerakmi (1 yoki 0 qiymatni oladi)
218 * nMahalliy bo‘lmagan manbalar uchun ruxsat etilgan tarmoq manzillari va niqoblari ro‘yxati
222Datagrammaning maksimal hajmi (eng kichik qiymat 576)
231IP uchun standart TTL qiymati
244Path MTU qiymatlarining eskirish muddati (soniyalarda, RFC 1191)
252 * nPath MTU Discovery jarayonida qo‘llanadigan MTU qiymatlari ro‘yxati (RFC 1191)
262Ushbu interfeys uchun MTU qiymati (eng kichik qiymat 68)
271Barcha quyi tarmoqlar joriy MTU sozlamasidan foydalanishini bildiruvchi belgi (0 yoki 1 qiymatni oladi)
284Keng tarqatiladigan manzil
291Mijoz ICMP orqali quyi tarmoq niqobini so‘rashi kerakligini bildiruvchi belgi (0 yoki 1 qiymatni oladi)
301Mijoz ICMP orqali niqob so‘rovlariga javob berishi kerakligini bildiruvchi belgi (0 yoki 1 qiymatni oladi)
311Mijoz marshrutizatorlarni RFC 1256 mexanizmi orqali qidirishi kerakligini bildiruvchi belgi (0 yoki 1 qiymatni oladi)
324Mijoz marshrutizatorlarni qidirish so‘rovlarini yuborishi kerak bo‘lgan manzil
338 * nStatik marshrutlar ro‘yxati; «mo‘ljal manzili» — «marshrutizator manzili» juftliklaridan tashkil topgan.
341ARP so‘rovlarida treylerlardan foydalanishga ruxsat etilganini bildiruvchi belgi (0 yoki 1 qiymatni oladi)
354ARP keshining amal qilish muddati, soniyalarda.
361IEEE 802.3 inkapsulyatsiyasidan (RFC 1042) Ethernet Version 2 (RFC 894) o‘rniga foydalanish zarurligini bildiruvchi belgi (0 yoki 1 qiymatni oladi)
371TCP uchun standart TTL qiymati
384Keepalive paketini yuborishdan oldingi vaqt oralig‘i (soniyalarda)
391Keepalive so‘rovlari qo‘shimcha ortiqcha oktet bilan yuborilishi kerakligini bildiruvchi belgi (0 yoki 1 qiymatni oladi)
40nNIS domen nomi (satr)
414 * nNIS serverlari ro‘yxati
424 * nVaqt serverlari ro‘yxati: NTP
43nTa’minotchiga xos ma’lumotlar
444 * nNom serverlari (NBNS) ro‘yxati: NetBIOS
454 * nNetBIOS datagrammalarini taqsimlash serverlari (NBDD) ro‘yxati
461NetBIOS tuguni turi: 0x1 — B-node; 0x2 — P-node; 0x4 — M-node; 0x8 — H-node
47nNetBIOS sohasi
484 * nX Window System Font serverlari ro‘yxati
494 * nX Window System Display manzillari ro‘yxati
504So‘ralayotgan IP-manzil
514IP-manzilning ijara muddati, soniyalarda
521Opsiyalar uchun 'file' (1), 'sname' (2) maydonlari yoki ikkalasidan (3) foydalanilishini bildiruvchi belgi
531DHCP xabari turi (1 — DHCPDISCOVER; 2 — DHCPOFFER; 3 — DHCPREQUEST; 4 — DHCPDECLINE; 5 — DHCPACK; 6 — DHCPNAK; 7 — DHCPRELEASE; 8 — DHCPINFORM)
544DHCP serveri identifikatori
55nSo‘ralgan parametrlar ro‘yxati (har bir bayt — parametr kodi)
56nXato haqidagi matnli xabar (satr)
572DHCP xabarining maksimal hajmi. Eng kichik qiymat 576
584T1 vaqti, IP-manzilni yangilashgacha bo‘lgan muddat (soniyalarda)
594T2 vaqti, qayta bog‘lashgacha bo‘lgan muddat (soniyalarda)
60nTa’minotchi turining identifikatori (satr)
61nMijoz identifikatori (satr)
64nNIS+ domen nomi
654 * nNIS+ serverlari ro‘yxati
66nAgar 'sname' maydoni opsiyalar uchun ishlatilsa, TFTP serverining nomi (satr)
67nAgar 'file' maydoni opsiyalar uchun ishlatilsa, yuklash faylining nomi (satr)
684 * nMobile IP Home Agent manzillari ro‘yxati
694 * nServerlar ro‘yxati: SMTP
704 * nServerlar ro‘yxati: POP3
714 * nServerlar ro‘yxati: NNTP
724 * nWWW serverlari ro‘yxati
734 * nFinger serverlari ro‘yxati
744 * nServerlar ro‘yxati: IRC
754 * nStreetTalk serverlari ro‘yxati
764 * nStreetTalk Directory Assistance serverlari ro‘yxati
108 4 Eski (legacy) ilovalar bilan moslikni ta’minlash uchun NAT64 yordamida faqat IPv6 ishlaydigan tarmoqqa CLAT ulanishi (iOS, MacOS, Android tizimlarida ishlaydi), RFC8925 ga muvofiq
255(mavjud emas)Opsiyalar ro‘yxatining oxiri

Eng ko‘p ishlatiladigan opsiyalardan ayrimlari:

Ba’zi dasturiy ta’minot yetkazib beruvchilari DHCP uchun o‘zlarining qo‘shimcha opsiyalarini belgilashi mumkin.

Protokolning ishlash tartibi

DHCP protokoli mijoz–server arxitekturasiga asoslanadi, ya’ni unda DHCP mijozi va DHCP serveri ishtirok etadi. Ma’lumotlar UDP orqali uzatiladi. Odatda mijoz serverga 67-port orqali so‘rov yuboradi, server esa mijozning 68-portiga javob qaytaradi. Javobda IP-manzil hamda tarmoq niqobi, marshrutizator va DNS serverlari kabi boshqa zarur ma’lumotlar beriladi.

DHCP xabarlari tuzilishi

DHCP protokolidagi barcha xabarlar alohida ma’lumotlarni saqlovchi maydonlarga bo‘linadi. Oxirgi maydondan (DHCP opsiyalari maydoni) tashqari barcha maydonlarning uzunligi o‘zgarmasdir.

Maydon Tavsif Uzunligi ( baytlarda)
op Xabar turi. Masalan, BOOTREQUEST (0x01, mijozdan serverga so‘rov) yoki BOOTREPLY (0x02, serverdan mijozga javob) qiymatlarini olishi mumkin. 1
htype Apparat manzilining turi. Ushbu maydonning ruxsat etilgan qiymatlari RFC 1700 «Assigned Numbers» hujjatida belgilangan. Masalan, MAC-manzil ( Ethernet) uchun ushbu maydon 0x01 qiymatini oladi. 1
hlen Apparat manzilining uzunligi baytlarda ko‘rsatiladi. Masalan, MAC-manzil ( Ethernet) uchun bu qiymat — 0x06. 1
hops Xabar o‘tgan oraliq marshrutizatorlar (ya’ni DHCP retranslyatsiya agentlari) soni. Mijoz ushbu maydonni 0x00 ga o‘rnatadi. 1
xid Manzil olish jarayonining boshida mijoz yaratadigan 4 baytli noyob tranzaksiya identifikatori. 4
secs Manzil olish jarayoni boshlanganidan buyon o‘tgan vaqt, soniyalarda. Bu maydon ishlatilmasligi mumkin (bunday holatda 0x0000 qiymatiga o‘rnatiladi). 2
flags Bayroqlar — DHCP protokolining maxsus parametrlari uchun maydon. 2
ciaddr Mijozning IP-manzili. Mijozda avvaldan IP-manzil mavjud bo‘lsa va u ARP so‘rovi so‘rovlariga javob bera olsa, mazkur maydon to‘ldiriladi (masalan, ijara muddati tugagach, manzil yangilanayotganda). 4
yiaddr Server taklif qilgan mijozning yangi IP-manzili. 4
siaddr Xizmatlar zanjiridagi keyingi serverning IP-manzili. Server ushbu maydonda o‘z manzilini ham qaytarishi mumkin. Serverni aniqlash uchun 54-opsiya qo‘llanadi. 4
giaddr Agar DHCP xabarini serverga yetkazishda retranslyatsiya agenti ishtirok etgan bo‘lsa, uning IP-manzili. 4
chaddr Mijozning apparat manzili (odatda MAC-manzil). 16
sname Serverning ixtiyoriy nomi — nol bilan tugatiladigan satr. 64
file Serverdagi ixtiyoriy fayl nomi; undan disksiz ish stansiyalari masofadan yuklanishda foydalanadi. sname kabi, bu ham nol bilan tugatiladigan satr ko‘rinishida ifodalanadi. 128
options DHCP opsiyalari maydoni. Unda turli qo‘shimcha sozlash parametrlari ko‘rsatiladi. Maydon boshida 99, 130, 83, 99 qiymatlariga ega to‘rtta maxsus bayt («sehrli sonlar») joylashadi. Ular serverga ushbu maydon mavjudligini aniqlash imkonini beradi. Maydon uzunligi o‘zgaruvchan, ammo DHCP mijozi 576 baytlik DHCP xabarini qabul qilishga tayyor bo‘lishi kerak (bu xabarda options maydoni 340 baytni tashkil etadi). o‘zgaruvchan

Manzil olish jarayoniga misol

Mijozning DHCP serveridan IP-manzil olish jarayonini misol orqali ko‘rib chiqamiz. Faraz qilaylik, mijoz hali o‘z IP-manziliga ega emas, ammo avvalgi manzili — 192.168.1.100 ni biladi. Jarayon to‘rt bosqichdan iborat. Ular ko‘pincha DORA (Discovery — aniqlash, Offer — taklif, Request — so‘rov, Acknowledgement — tasdiqlash) deb qisqartiriladi.

DHCP serverini aniqlash

Avval mijoz mavjud DHCP serverlarini topish uchun butun fizik tarmoq bo‘ylab keng tarqatiladigan so‘rov yuboradi. Bunda DHCPDISCOVER turidagi xabarni yuboradi («Xabar turi» opsiyasining qiymati — 1). Bunda manba IP-manzili 0.0.0.0 deb belgilanadi (agar kompyuterda hali o‘z IP-manzili bo‘lmasa), mo‘ljal sifatida quyidagisi ko‘rsatiladi: keng tarqatiladigan manzil 255.255.255.255.

Mijoz xabarning bir necha maydoniga boshlang‘ich qiymatlarni kiritadi:

  • xid maydoniga noyob tranzaksiya identifikatori joylanadi. Bu bir paytda kechayotgan boshqa IP-manzil olish jarayonlaridan mazkur jarayonni ajratishga imkon beradi.
  • chaddr maydoniga mijozning apparat manzili (MAC-manzil) kiritiladi.
  • Opsiyalar maydoniga mijozga oxirgi marta ma’lum bo‘lgan IP-manzil yoziladi. Bu misolda u 192.168.1.100. Ushbu ma’lumot ixtiyoriy bo‘lib, server uni e’tiborsiz qoldirishi mumkin.

DHCPDISCOVER xabari maxsus sozlangan DHCP retranslyatsiya agentlari yordamida mahalliy fizik tarmoqdan tashqariga ham uzatilishi mumkin. Bunday agentlar mijozlardan kelgan DHCP xabarlarini boshqa quyi tarmoqlardagi serverlarga yo‘naltiradi.

IP-manzil olish jarayoni har doim ham DHCPDISCOVER bilan boshlanmaydi. Agar mijoz ilgari IP-manzil olgan va uning ijara muddati hali tugamagan bo‘lsa, DHCPDISCOVER bosqichini o‘tkazib yuborib, avvalgi safar manzilni bergan server identifikatori bilan DHCPREQUEST so‘rovini yuborishi mumkin. Agar oldingi sozlamalarni bergan DHCP serveri javob bermasa, mijoz DHCPDISCOVER yuboradi. Shu tariqa mijoz jarayonni boshidan boshlaydi va tarmoq segmentidagi barcha DHCP serverlariga murojaat qiladi.

DHCP taklifi

Mijoz xabarini olgan server tarmoq administratori belgilagan sozlamalarga ko‘ra mijozga zarur konfiguratsiyani aniqlaydi. Ushbu misolda DHCP serveri mijoz so‘ragan 192.168.1.100 manzilini berishga rozi. Server mijozga DHCPOFFER javobini yuboradi («Xabar turi» opsiyasining qiymati — 2). Unda taklif etilayotgan konfiguratsiya ko‘rsatiladi. Mijozga taklif qilingan IP-manzil yiaddr maydoniga yoziladi. Boshqa parametrlar (masalan, marshrutizatorlar va DNS serverlari manzillari) tegishli maydonda opsiyalar shaklida beriladi.

DHCP serveri bu xabarni DHCPDISCOVER yuborgan xostning MAC-manziliga jo‘natadi; ayrim sharoitlarda xabar keng tarqatilishi mumkin. Mijoz turli serverlardan bir nechta DHCP taklifini olishi va ular orasidan o‘ziga ma’qulini tanlashi mumkin.

DHCP so‘rovi

DHCP serverlari taklif qilgan konfiguratsiyalardan birini tanlagach, mijoz DHCPREQUEST so‘rovini yuboradi («Xabar turi» opsiyasining qiymati — 3). U keng tarqatiladi. Bunda mijoz DHCPDISCOVER xabarida ko‘rsatgan opsiyalarga maxsus opsiya — server identifikatori qo‘shiladi. U mijoz tanlagan DHCP serverining manzilini ko‘rsatadi (bu misolda — 192.168.1.1).

Xuddi shu so‘rov manzilning ijara muddati yakuniga yaqinlashganda uni uzaytirish (renewing) yoki qayta bog‘lash (rebinding) uchun ham ishlatiladi. Bunday hollarda «server identifikatori» va «so‘ralgan IP-manzil» opsiyalari ko‘rsatilmaydi, ciaddr maydoniga esa mijozga ilgari berilgan manzil yoziladi. Ijarani uzaytirishda so‘rov keng tarqatilmaydi, balki manzilni bergan serverga bevosita yuboriladi. Faqat server belgilangan vaqtda javob bermasa, keng tarqatiladigan so‘rovlar bilan qayta bog‘lash jarayoni boshlanadi.

Bu so‘rov mijoz qayta yuklangach, ilgari berilgan manzil allaqachon ma’lum bo‘lganda dastlabki sozlash (init-reboot) uchun ham ishlatiladi. Bunda DHCPDISCOVER bajarilmaydi, balki darhol «server identifikatori» opsiyasisiz, ammo «so‘ralgan IP-manzil» opsiyasida ma’lum manzil bilan keng tarqatiladigan DHCPREQUEST yuboriladi. ciaddr maydoni bo‘sh qoladi.

DHCP tasdiqlashi

Nihoyat, server so‘rovni tasdiqlab, mijozga DHCPACK tasdiqlash xabarini yuboradi («Xabar turi» opsiyasining qiymati — 5). Shundan so‘ng mijoz olingan opsiyalar yordamida o‘z tarmoq interfeysini sozlashi kerak.

Xabarlarning ko‘rinishi

Quyida ushbu jarayonda yuboriladigan har bir DHCP xabarining maydon qiymatlariga misollar keltirilgan. Misolda MAC-manzili 00:1D:60:57:ED:80 bo‘lgan qurilma DHCP serveridan IP-manzil so‘raydi. Mijoz taklif sifatida oxirgi ma’lum IP-manzili — 192.168.1.100 ni yuboradi.

DHCP serverini aniqlash
DHCPDISCOVER

MAC-manzil: Src=00:1D:60:57:ED:80; Dest=FF:FF:FF:FF:FF:FF

IP-manzil: Src=0.0.0.0, Dest=255.255.255.255

Port UDP: Src=68, Dest=67

OPHTYPEHLENHOPS
0x010x010x060x00
XID
0x3903F326
SECSFLAGS
0x00000x0000
CIADDR
0x00000000
YIADDR
0x00000000
SIADDR
0x00000000
GIADDR
0x00000000
CHADDR
0x001D6057

0xED800000

0x00000000

0x00000000

SNAME
(bo‘sh maydon, 64 oktet)
FILE
(bo‘sh maydon, 128 oktet)
OPTIONS
«Sehrli son» (0x63825363)
DHCP 53-opsiyasi: 1 — DHCP serverini aniqlash (0x350101)
DHCP 50-opsiyasi: 192.168.1.100 manzilini so‘rash (0x3204C0A80164)
DHCP 255-opsiyasi: yakun belgisi (0xFF)
DHCP taklifi
DHCPOFFER

MAC-manzil: Src=yuboruvchining MAC-manzili; Dest=00:1D:60:57:ED:80

IP-manzil: Src=192.168.1.1, Dest=192.168.1.100

Port UDP: Src=67, Dest=68

OPHTYPEHLENHOPS
0x020x010x060x00
XID
0x3903F326
SECSFLAGS
0x00000x0000
CIADDR
0x00000000
YIADDR
0xC0A80164 (192.168.1.100)
SIADDR
0xC0A80101 (192.168.1.1)
GIADDR
0x00000000
CHADDR
0x001D6057

0xED800000

0x00000000

0x00000000

SNAME
(bo‘sh maydon, 64 oktet)
FILE
(bo‘sh maydon, 128 oktet)
OPTIONS
«Sehrli son» (0x63825363)
DHCP 53-opsiyasi: 2 — DHCP taklifi (0x350102)
DHCP 1-opsiyasi: quyi tarmoq niqobi 255.255.255.0 (0x0104FFFFFF00)
DHCP 28-opsiyasi: Keng tarqatiladigan manzil 192.168.1.255(0x1C04C0A801FF)
DHCP 3-opsiyasi: marshrutizator 192.168.1.1 (0x0304C0A80101)
DHCP 6-opsiyasi: DNS serveri 192.168.1.1(0x0604C0A80101)
DHCP 51-opsiyasi: IP-manzilning ijara muddati — 1 kun (0x330400015180)
DHCP 54-opsiyasi: DHCP serveri 192.168.1.1 (0x3604C0A80101)
DHCP 255-opsiyasi: yakun belgisi (0xFF)
DHCP so‘rovi
DHCPREQUEST

MAC-manzil: Src=00:1D:60:57:ED:80; Dest=FF:FF:FF:FF:FF:FF

IP-manzil: Src=0.0.0.0, Dest=255.255.255.255

Port UDP: Src=68, Dest=67

OPHTYPEHLENHOPS
0x010x010x060x00
XID
0x3903F326
SECSFLAGS
0x00000x0000
CIADDR
0x00000000
YIADDR
0x00000000
SIADDR
0x00000000
GIADDR
0x00000000
CHADDR
0x001D6057

0xED800000

0x00000000

0x00000000

SNAME
(bo‘sh maydon, 64 oktet)
FILE
(bo‘sh maydon, 128 oktet)
OPTIONS
«Sehrli son» (0x63825363)
DHCP 53-opsiyasi: 3 — DHCP so‘rovi (0x350103)
DHCP 50-opsiyasi: 192.168.1.100 manzilini so‘rash (0x3204C0A80164)
DHCP 54-opsiyasi: DHCP serveri 192.168.1.1 (0x3404C0A80101)
DHCP 255-opsiyasi: yakun belgisi (0xFF)
DHCP tasdiqlashi
DHCPACK

MAC-manzil: Src=yuboruvchining MAC-manzili; Dest=00:1D:60:57:ED:80

IP-manzil: Src=192.168.1.1, Dest=192.168.1.100

Port UDP: Src=67, Dest=68

OPHTYPEHLENHOPS
0x020x010x060x00
XID
0x3903F326
SECSFLAGS
0x00000x0000
CIADDR
0x00000000
YIADDR
0xC0A80164 (192.168.1.100)
SIADDR
0xC0A80101 (192.168.1.1)
GIADDR
0x00000000
CHADDR
0x001D6057

0xED800000

0x00000000

0x00000000

SNAME
(bo‘sh maydon, 64 oktet)
FILE
(bo‘sh maydon, 128 oktet)
OPTIONS
«Sehrli son» (0x63825363)
DHCP 53-opsiyasi: 5 — DHCP tasdiqlashi (0x350105)
DHCP 1-opsiyasi: quyi tarmoq niqobi 255.255.255.0 (0x0104FFFFFF00)
DHCP 28-opsiyasi: Keng tarqatiladigan manzil 192.168.1.255(0x1C04C0A801FF)
DHCP 3-opsiyasi: marshrutizator 192.168.1.1 (0x0304C0A80101)
DHCP 6-opsiyasi: DNS serveri 192.168.1.1(0x0604C0A80101)
DHCP 51-opsiyasi: IP-manzilning ijara muddati — 1 kun (0x330400015180)
DHCP 54-opsiyasi: DHCP serveri 192.168.1.1 (0x3604C0A80101)
DHCP 255-opsiyasi: yakun belgisi (0xFF)

Boshqa DHCP xabarlari

Mijoz IP-manzilni ilk bor olishi uchun zarur xabarlardan tashqari, DHCP boshqa vazifalarni bajarish uchun bir necha qo‘shimcha xabarni ham nazarda tutadi.

DHCP manzilini rad etish

Agar serverdan tasdiqlash (DHCPACK) olingach, mijoz server ko‘rsatgan manzil tarmoqda allaqachon ishlatilayotganini aniqlasa, u DHCPDECLINE rad etish xabarini keng tarqatadi («Xabar turi» opsiyasining qiymati — 4). Shundan keyin IP-manzil olish jarayoni takrorlanadi. Boshqa mijoz ushbu IP-manzildan foydalanayotganini quyidagi yordamida aniqlash mumkin: ARP so‘rovi.

DHCP bekor qilinishi

Agar server mijozga so‘ralgan manzilni bera olmasa, masalan, DHCPREQUEST davomida mijoz «so‘ralgan IP-manzil» opsiyasida noto‘g‘ri qiymat yuborgan bo‘lsa, server DHCPNAK bekor qilish xabarini keng tarqatadi («Xabar turi» opsiyasining qiymati — 6). Bunday xabarni olgan mijoz manzil olish jarayonini qaytadan bajarishi kerak.

DHCP manzilini bo‘shatish

Mijoz IP-manzil ijarasini o‘zi aniq to‘xtatishi mumkin. Buning uchun u DHCPRELEASE bo‘shatish xabarini («Xabar turi» opsiyasining qiymati — 7) manzilni ijaraga bergan serverga yuboradi. Boshqa DHCP xabarlaridan farqli ravishda, DHCPRELEASE keng tarqatilmaydi.

DHCP ma’lumot so‘rovi

Ma’lumot so‘rash xabari DHCPINFORM («Xabar turi» opsiyasining qiymati — 8) dinamik IP-manzil kerak bo‘lmagan (ya’ni manzili qo‘lda sozlangan) mijozlar uchun qo‘shimcha TCP/IP parametrlarini (masalan, standart marshrutizator manzili, DNS-serverlar manzillari va hokazolarni) aniqlashga mo‘ljallangan. Serverlar bu so‘rovga IP-manzil ajratmasdan, tasdiqlash xabari (DHCPACK) bilan javob beradi.

Ijara muddatini uzaytirish va qayta bog‘lash

Server DHCPREQUEST ga javoban DHCPOFFER va DHCPACK xabarlarini yuborganida 51-opsiya — «Ijara muddati» qiymatini to‘ldiradi. Bu 32 bitli qiymat bo‘lib, IP-manzil mijozga qancha muddatga berilishini soniyalarda ifodalaydi.

Server ixtiyoriy ravishda 58- va 59-opsiyalarda mos ravishda T1 va T2 nomli yana ikki vaqt oralig‘ini bildiradi. Agar ushbu opsiyalar berilmagan bo‘lsa, mijoz T1 ni ijara muddatining 1/2 qismiga, T2 ni esa ijara muddatining 7/8 qismiga teng deb hisoblaydi.

T1 muddati o‘tgach, mijoz ijarani yangilash (renewing) holatiga o‘tadi va DHCPREQUEST so‘rovini manzilga yo‘naltirib (unicast) serverga yuborish orqali IP-manzil ijarasini uzaytirishga urinadi. Bunda o‘z manzilini ciaddr maydonida ko‘rsatadi, «server identifikatori» va «so‘ralgan IP-manzil» opsiyalarini esa yubormaydi. Server bu so‘rovga joriy vaqtdan hisoblangan yangi ijara muddati ko‘rsatilgan DHCPACK bilan javob beradi.

Agar server javob bermasa, so‘rovni qayta yuborishga T2 gacha qolgan vaqtning yarmi o‘tgach urinish qilinadi, biroq urinishlar orasidagi vaqt kamida 60 soniya bo‘lishi kerak.

Mijoz T1 muddati tugashidan oldin ham ijarani uzaytirishni so‘rashi mumkin.

Agar T2 muddati tugaguncha ham serverdan javob kelmasa, mijoz qayta bog‘lash (rebinding) holatiga o‘tadi. Bu holatda mijoz shunga o‘xshash DHCPREQUEST so‘rovlarini keng tarqatishni boshlaydi. Zarurat bo‘lsa, ijara muddati tugashiga qolgan vaqtning yarmi o‘tgach, so‘rovlar takrorlanadi, lekin 60 soniyadan tez-tez emas.

Ijara muddati tugamaguncha, hatto T1 va T2 muddatlari o‘tgan bo‘lsa ham, mijoz o‘ziga berilgan IP-manzildan avvalgidek foydalanishda davom etadi. Biroq ijara muddati tugagach, mijoz tarmoqdagi faoliyatini to‘xtatishi va DHCPDISCOVER so‘rovidan boshlab yangi manzil olishga urinishi kerak.

Amalga oshirishlar

Microsoft kompaniyasi birinchi marta DHCP serverini serverga mo‘ljallangan Windows NT 3.5 tarkibiga kiritdi. Ushbu tizim 1994-yilda chiqarilgan. Windows 2000 Server versiyasidan boshlab Microsoftning DHCP serveri DNS yozuvlarini dinamik ravishda yangilashga imkon beradi; bu imkoniyat quyidagi katalog xizmatida qo‘llanadi: Active Directory.

Internet Systems Consortium tashkiloti o‘zining ISC DHCP Server dasturining birinchi versiyasini ( Unix turidagi tizimlar uchun) 6-dekabr 1997-yilda chiqardi. 22-iyun 1999-yilda standartga yanada aniqroq mos keladigan 2.0-versiya chiqarildi.

Cisco kompaniyasi DHCP serverini Cisco IOS 12.0 tarkibiga 1999-yil fevralda kiritdi. Sun esa DHCP serverini Solaris 8 tarkibiga 2001-yil iyulda qo‘shdi.

Hozirda Windows operatsion tizimi uchun DHCP serverining alohida dasturlar ko‘rinishidagi amalga oshirishlari, jumladan, ochiq kodli dasturlar mavjud. Ular mazkur tizimning serverga mo‘ljallanmagan versiyalaridagi kompyuterlarga ham DHCP serveri vazifasini bajarish imkonini beradi.

Havolalar