| Apple Store | |
|---|---|
| | |
| | |
| Turi | Chakana savdo do‘konlari tarmog‘i |
| Tashkil etilgan yili | 2001 |
| Asoschilari | Apple |
| Asosiy rahbarlar | Deydra O’Brayen — xodimlar va chakana savdo bo‘yicha katta vitse-prezident |
| Faoliyat sohasi | Chakana savdo |
| Mahsulotlari | iPhone, iPad, iPod, Macbook, iMac, Mac Pro va boshqalar |
| Bosh kompaniya | Apple Inc. |
| Veb-sayt | apple.com/store |
Apple Store — Apple korporatsiyasi tomonidan tashkil etilgan va boshqariladigan, dunyo bo‘ylab faoliyat yurituvchi chakana savdo do‘konlari tarmog‘i bo‘lib, ular Apple kompaniyasiga tegishli savdo maydonlarida joylashgan.
Savdo yo‘nalishi

Apple Store — Apple kompaniyasiga tegishli savdo maydonlarida joylashgan, Macintosh, OSX tizimi va ushbu platforma uchun boshqa dasturiy ta’minot, iPod, iPhone, iPad, shuningdek, Apple’ning boshqa mahsulotlari hamda uchinchi tomon ishlab chiqaruvchilarining ular uchun mo‘ljallangan aksessuarlarini sotadigan chakana do‘konlar tarmog‘idir.
Tarmoq do‘konlarida mutaxassislardan texnik maslahat olish imkonini beruvchi xizmat — Genius Bar.
Tarixi
Stiv Jobsga Apple mahsulotlari sotiladigan sharoitlar mutlaqo yoqmasdi. Birinchidan, kompyuter texnikasi asosan yirik savdo markazlarida sotilardi. Ularda ko‘pincha brendga tegishli alohida bo‘lim ham bo‘lmas, Apple texnikasi raqobatchi markalar mahsulotlari bilan bir javonda turardi. Maslahatchilar esa istalgan mahsulotni sotishga qiziqar, qurilmalarning imkoniyatlarini yaxshi bilmasdi. Jobs uchun har doim birinchi o‘rinda turgan mahsulot «falsafasi» haqida gapirmasa ham bo‘lardi. Internet-do‘kon orqali savdo qilish bu muammoni faqat qisman hal etardi: Apple bilan xaridor o‘rtasida baribir to‘laqonli bevosita muloqot yuzaga kelmasdi. Ikkinchidan, elektronika do‘konlari odatda ijara haqi arzonroq bo‘lgan shahar chekkalarida joylashardi. Marketologlar fikricha, bu xaridorlar uchun muhim edi, chunki kompyuterlar tez-tez sotib olinmaydi va ancha qimmat turadi — arzonroq narxda xarid qilish uchun shahar tashqarisiga ham borish mumkin. Stiv Jobs esa, aksincha, xaridor malakali maslahat olishi va mahsulotni uyiga yaqin joyda sotib olishi uchun kompaniyaning o‘zi xaridorga yaqinlashishi zarur, deb hisoblagan.
1999-yil oxiriga kelib, Jobs Apple’ning ixtisoslashgan do‘konini tashkil etish haqida o‘ylay boshladi. Uning ko‘z o‘ngida ikkita misol bor edi: IT-kompaniya Gateway, Inc.[inglizcha], shahar chekkasida o‘z do‘konlari tarmog‘ini ochgach inqirozga uchragan kompaniyaning salbiy tajribasi hamda Gap kompaniyasining kiyim-kechak savdosidagi muvaffaqiyatli tajribasi. Jobsning xulosasiga ko‘ra, Gateway’ning asosiy xatosi do‘konlarini xaridorlarga yaqinlashtirishga jur’at qilmaganida edi; qolgan jihatlarda kompyuter sotish bilan kiyim sotish o‘rtasida prinsipial farq yo‘q edi. Shundan so‘ng Jobs Gap rahbarini direktorlar kengashiga kiritdi. Bu rahbar — Millard Dreksler[inglizcha]:
Men universal do‘konlar biznesidan ketdim, chunki mahsulotim ishlab chiqarilgan paytdan sotilguniga qadar uni o‘zim nazorat qila olmasligim meni bezovta qilardi. Stiv ham shunday — nazarimda, u meni aynan shuning uchun ishga olgan.
Asl matn (inglizcha)Men universal do‘konlar biznesidan ketdim, chunki mahsulotim qanday ishlab chiqarilishidan tortib qanday sotilishigacha bo‘lgan jarayonni o‘zim nazorat qila olmaslikka chiday olmasdim. Stiv ham xuddi shunday, shu bois u meni ishga olgan, deb o‘ylayman.— Millard Dreksler
Jobs, shuningdek, Target kompaniyasining savdo bo‘yicha vitse-prezidenti Ron Jonsonni ham ishga oldi. Millard Jobsga do‘kon ochishga shoshilmaslikni, avval uning to‘liq maketini yashirin ravishda yaratishni maslahat berdi. Buning uchun Kupertinoda bo‘sh turgan ombor ijaraga olindi. Jobs bu yerga Jonson bilan birga yoki yolg‘iz tez-tez kelib, barcha tafsilotlarni puxta o‘ylab chiqardi. Bora-bora ombor dizayn studiyasiga o‘xshab qoldi.

Olti oydan so‘ng do‘kon prototipi tayyor bo‘ldi. U bitta kirish eshigiga ega xona bo‘lib, Apple o‘sha paytda ishlab chiqargan to‘rtta asosiy mahsulot turiga mos ravishda to‘rt qismga ajratilgan edi: iMac, iBook, Power Macintosh G3 va PowerBook G3[inglizcha]. Shu payt Jonson bu konsepsiya yaroqsizligini tushundi: bo‘limlarni mahsulot turkumlariga qarab emas, balki ulardan foydalanish maqsadiga — musiqa, video bilan ishlash va hokazolarga qarab ajratish kerak edi. Jobs qattiq g‘azablandi, biroq Jonson haq ekanini tan olishga majbur bo‘ldi. Do‘kon ochilishini bir necha oyga kechiktirib, hammasini boshidan qayta ishlashga to‘g‘ri keldi.
Birinchi ikkita Apple Store do‘koni 19-may 2001-yilda ochildi: «Tyson’s Corner» — Mak-Leyn[inglizcha] (Virjiniya) shahrida va «Glendale Galleria» — Glendeyl (Kaliforniya) shahrida. Do‘konlar Bauhaus va me’moriy minimalizm an’analariga muvofiq bezatilgan. Ularning sodda va ixcham interyerida yog‘och, tosh, po‘lat va shisha uyg‘unlashtirilgan. Jobs Toskana qumtoshidan ishlangan pollardan tortib, noyob shisha zinapoyalar, devorlardagi plakatlar va kalitlargacha bo‘lgan har bir detalni shaxsan o‘ylab chiqqan va tasdiqlagan. Bar va qabulxona peshtaxtasi o‘rtasidagi joyni eslatuvchi «Daholar bari» g‘oyasi Jonsonga tegishli edi. U bu bo‘limda Apple’ning eng yaxshi mutaxassislarini maslahatchi sifatida joylashtirishni va ularni «daholar» deb atashni taklif qildi. Jobs dastlab bu fikrni dabdabali deb tanqid qilib, ular «daholar» emas, balki fikrini ravon ifodalay olmaydigan kompyuter ishqibozlari ekanini aytdi. Ammo keyinchalik Jonsonning taklifini ma’qulladi.
Tahlilchilar bir ovozdan Apple Store muvaffaqiyatsizlikka uchrashini bashorat qilgan edi, biroq 3 yildan so‘ng Apple do‘konlariga haftasiga o‘rtacha 5400 kishi tashrif buyuradigan bo‘ldi. Yevropadagi birinchi do‘kon 2004-yil noyabrida Londonda, Rijent-stritda ochildi. Yillik tushumi 60 million funt sterling bo‘lgan bu do‘konning har bir kvadrat metri yiliga qariyb 21 500 £ daromad keltirar va shu ko‘rsatkich bo‘yicha Londonda birinchi o‘rinni egallardi.
2012-yil holatiga ko‘ra, dunyoda 370 dan ortiq Apple Store do‘koni faoliyat yuritgan, yana 50 dan ortig‘ini ochishga tayyorgarlik ko‘rilgan. Har bir yangi do‘konning ochilishini muxlislar Apple’ning yangi qurilmasi taqdimotidan kam bo‘lmagan intizorlik bilan kutishgan; ochilish marosimlari ham xuddi shunday tantanali o‘tgan. Apple Store’ning tijoriy va marketingdagi muvaffaqiyati boshqa kompaniyalarni ham o‘z brend do‘konlarini ochishga undagan.
2016-yil avgustida Apple do‘konlari nomida Store so‘zidan voz kechib, Apple so‘ziga ko‘cha yoki joy nomini qo‘shishni boshlagani ma’lum bo‘ldi (masalan, Apple Fifth Avenue yoki Apple The Grove). Mutaxassislar bu o‘zgarish tarmoq do‘konlarini yangicha tarzda namoyon etish istagi bilan bog‘liq deb taxmin qilishadi.
Do‘konlar tarmog‘ining geografiyasi
1-noyabr 2022-yil holatiga ko‘ra, Apple 521 ta do‘konni 25 ta mamlakatda ochgan:

| Mamlakat | Jami ochilgan |
|---|---|
| 272 | |
| 44 | |
| 39 | |
| 28 | |
| 22 | |
| 20 | |
| 17 | |
| 16 | |
| 11 | |
| 10 | |
| 6 | |
| 4 | |
| 4 | |
| 4 | |
| 3 | |
| 3 | |
| 3 | |
| 3 | |
| 2 | |
| 2 | |
| 2 | |
| 2 | |
| 2 | |
| 1 | |
| 1 | |
| Jami | 521 |
Rossiyadagi Apple Store
Rossiyada Apple Store do‘koni ochilishi haqidagi ilk mish-mishlar 2011-yil boshida paydo bo‘ldi. O‘shanda Apple Store bo‘limi rahbarlari Moskvaga kelgani xabar qilingan edi. Ularning nima maqsadda kelgani noma’lum bo‘lsa-da, mish-mishlarga ko‘ra, ular bo‘lajak do‘kon uchun joylarni ko‘zdan kechirgan. Gap «Moskva» mehmonxonasi haqida ketayotgan edi. U Manej maydonida, ya’ni Kremlning bevosita yaqinida joylashgan. Apple 1500 m2 maydonli xonalarni ijaraga olmoqchi edi. Ammo olti oy o‘tib, RBK Daily anonim manbalarga tayanib, kompaniya o‘z brend do‘konini ochish fikridan qaytganini xabar qildi. Bunga ijara haqining haddan tashqari yuqoriligi, shuningdek, kompaniyaning Rossiyada Apple Store ochishga hali tayyor emasligi sabab bo‘lgan bo‘lishi mumkin.
2012-yil avgustida Rossiyada kompyuter va ko‘chma elektron qurilmalar savdosi bilan shug‘ullanuvchi «Eppl Rus» («Apple Rus») kompaniyasi ro‘yxatdan o‘tkazilgani ma’lum bo‘ldi. Ustav kapitali 3,3 mln rublni tashkil etdi; «Apple Rus» aksiyalarining 99,5 % qismi Apple Holding B. V. kompaniyasiga, qolgan ulushi esa Irlandiyaning Apple Distribution kompaniyasiga tegishli edi.
4-dekabr 2012-yilda Rossiya iTunes Store do‘konida musiqa va filmlar bo‘limlari ochildi. Shu paytda Syncreon kompaniyasi Apple mahsulotlarini Rossiyadagi Apple Store’ga tashish bilan shug‘ullanishi haqida ma’lumot paydo bo‘ldi.
26-iyun 2013-yilda rasmiy Apple Online Store internet-do‘koni Rossiyada ish boshladi. Mahsulotlar Moskva va Sankt-Peterburg hududida yetkazib berilar edi. Dekabr boshida do‘kon mahsulotlarni Yekaterinburgga, Rostov-na-Donuga va Samaraga ham yetkazib bera boshladi.
Statistika
19-may 2011-yil holatiga ko‘ra, o‘z faoliyatining 10 yili davomida Apple Store quyidagi ko‘rsatkichlarga erishgan:
- 389 ta do‘kon 11 ta mamlakatda, ulardan 87 tasi AQSHdan tashqarida
- 2,5 million kvadrat metr savdo maydoni (2010-yil sentabr ma’lumoti)
- 30 200 nafar xodim
- O‘tgan chorakda 71,1 million nafar tashrif buyuruvchi
- Bir do‘konga haftasiga o‘rtacha 13 400 nafar tashrif buyuruvchi
- O‘tgan chorakda 3,190 milliard $ daromad
- O‘tgan chorakda bitta do‘konning o‘rtacha daromadi 9,9 million $
- 12,9 % — o‘tgan chorakda Apple kompaniyasining umumiy daromadidagi ulushi
- O‘tgan chorakda do‘konlarda 797 000 ta Mac sotilgan; ularning yarmini ilgari hech qachon Mac kompyuteriga ega bo‘lmagan xaridorlar sotib olgan
Taqlid qilish
Apple Store’ning tijoriy va marketingdagi muvaffaqiyati boshqa kompaniyalarni ham o‘z brend do‘konlarini ochishga hamda uning ayrim g‘oyalarini o‘zlashtirishga undagan.
Xitoydagi soxta do‘konlar tarmog‘i
Xitoyning Kunmin shahrida soxta do‘konlar tarmog‘i ochilgan edi. Bu do‘konlar asl Apple Store’larga juda o‘xshardi. Ularning dizayni, aylanma zinapoyalari va xodimlarining brend kiyimlari ham asl do‘konlardagidek edi. Biroq farqli jihatlari ham bor edi: qiyshiq zinapoyalar, pala-partish bo‘yalgan devorlar, shuningdek, Pekin va Shanxaydagi rasmiy do‘konlarda bo‘lmagan Apple Store (hatto shunchaki Store) yozuvi. Keyinchalik ular nomlarini «IParty» va «Smart Store»ga o‘zgartirishdi, ammo ayrim savdo nuqtalari hatto tishlangan olma shaklidagi peshlavhalarni ham olib tashlamadi.
Adabiyotlar
- Voznyak S., Smit D. Stiv Jobs va men. Apple’ning haqiqiy tarixi = iWoz. — M.: Eksmo, 2011. — 288 bet — ISBN 978-5-699-53452-4.
- Ayzekson U. Stiv Jobs = Stiv Jobs: biografiya. — M.: Astrel, 2012. — 688 bet — ISBN 978-5-271-39378-5.