Veb-portal — sayt bo‘lib, kompyuter tarmog‘ida foydalanuvchiga turli interaktiv internet xizmatlarini taqdim etadi. Veb-portal bir nechta saytdan iborat bo‘lishi mumkin.
Portallar, shuningdek, internetdagi axborotga kirish nuqtalari yoki kerakli ma’lumotni topishga yordam beradigan saytlar sifatida ham xizmat qiladi. Bunday portallar turli manbalardan olingan axborotni yagona shaklda taqdim etadi. Ba’zan ular navigatsiya saytlari deb ham ataladi.
Odatda, portallar qidiruv funksiyasini bajaradi hamda turli internet xizmatlaridan, masalan, elektron pochta, yangiliklar tasmasi va boshqa xizmatlardan foydalanish imkonini beradi.
Veb-portallar konsepsiyasi imkon qadar ko‘proq foydalanuvchini jalb qilish uchun eng ko‘p turdagi internet xizmatlarini bir joyda jamlashdan iborat.
Tarix
Portallarning jadal rivojlanishiga turli manbalardan olingan axborotni yagona muhitda birlashtirish imkonini beradigan bir qator dasturiy mahsulotlar yordam bermoqda. Bunday yechimlar, xususan, quyidagi imkoniyatlar bilan bog‘liq:
- foydalanuvchilar uchun yagona kirish texnologiyasining mavjudligi (inglizcha Single Sign On, SSO), bunda foydalanuvchi portalning bir bo‘limidan boshqasiga qayta autentifikatsiyadan o‘tmasdan o‘ta oladi;
- foydalanuvchi portalda ishlash davomida foydalanadigan turli ilovalar o‘rtasida ma’lumot uzatishni tashkil etish.
Axborotning ixtisoslashuviga ko‘ra tasniflash
Gorizontal portal
Gorizontal portal (universal, umumiy maqsadli, general portal) — ko‘plab mavzularni qamrab oladigan, imkon qadar barcha mavzularga oid xizmatlar majmuasini taklif etadigan va eng keng auditoriyaga, ya’ni uning qiziqishlarini imkon qadar to‘liq qamrab olishga yo‘naltirilgan portal. Eng mashhur gorizontal portallar: Yahoo! (ingliz tilidagi); Mail.ru (rus tilidagi); Yandex, Ukr.net (rus va ukrain tillaridagi).
Bunday portallar, odatda, turli funksiyalarni birlashtiradi, xilma-xil kontentni va har xil xizmatlarni (yangiliklar, moliya, ko‘ngilochar dasturlar, o‘yinlar va boshqalar) taklif etadi.
Vertikal portal
Vertikal portal (muayyan sohaga ixtisoslashgan, vertical portal, niche portal) — muayyan mavzu doirasiga ixtisoslashgan, tarmoq foydalanuvchilariga ularning aniq qiziqishlariga mos turli xizmatlarni taqdim etadigan hamda ma’lum bir mavzu yoki faoliyat sohasini to‘liq qamrab olishga yo‘naltirilgan portal.
Agar vertikal portalning mavzusi yetarlicha qiziqarli bo‘lsa, uning atrofida internet hamjamiyati (community) — muntazam ravishda bir-biri bilan muloqot qiladigan, nisbatan doimiy kishilar guruhi (masalan, shu portalning chatida) shakllanishi mumkin.
Misollar: o‘yin portali, musiqa portali.
Foydalanuvchilarga yo‘naltirilishiga ko‘ra tasniflash
Korporativ portal
Korporativ portal (inglizcha corporate portal, enterprise portal) — internetda taqdim etilgan korxona, tashkilot yoki muassasaning axborot tizimlari va ma’lumotlar bazalari majmuasidir.
Korporativ portal kompaniya xodimlariga (yoki uning doimiy hamkorlariga) avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimidan (qaror qabul qilishni axborot bilan ta’minlash tizimi, ekspert tizimi, hamkorlikda ishlash tizimi, biznes jarayonlarini boshqarish tizimi va boshqalardan) foydalanish uchun qat’iy belgilangan kirish huquqlarini beradi.
Ommaviy portal
Ommaviy portal (inglizcha public portal) korporativ portalning mutlaqo aksi bo‘lib, undan cheklanmagan doiradagi foydalanuvchilar foydalanishi mumkin.
Ommaviy portal har qanday tashrif buyuruvchiga istalgan axborot va xizmatlarni taqdim etadi. Odatda, bunday portal biror kompaniyaga tegishli bo‘lib, uning biznesining bir qismini tashkil etadi (masalan, VK). Biroq uni korporativ saytlar qatoriga kiritib bo‘lmaydi. Shu sababli bunday portalda kompaniyaning o‘zi haqidagi ma’lumotlar kam uchraydi.
Standartlar
- Web Services for Remote Portlets (WSRP) — masofaviy portletlar bilan aloqa qilish uchun tarmoq protokoli standarti.
- JSR 168 (Java Portlet Definition Standard) portletlar va portlet konteyneri o‘rtasidagi o‘zaro ishlash shartlarini belgilaydi hamda portlet dasturchilariga qulay dasturlash modelini taqdim etadi.