Veb-freymvork (ingl. web framework), veb-ilovalar freymvorki (ingl. web application framework, WAF) yoki veb-ilovalar karkasi — freymvork bo‘lib, dinamik veb-saytlar, tarmoq ilovalari, xizmatlar yoki resurslarni yaratish uchun mo‘ljallangan. U ishlab chiqish jarayonini soddalashtiradi va takroriy, odatiy kodlarni yozish zaruratini kamaytiradi. Ko‘plab freymvorklar ma’lumotlar bazalariga murojaat qilishni va foydalanuvchi interfeysini ishlab chiqishni osonlashtiradi, shuningdek, kodning takrorlanishini kamaytiradi.
Veb-freymvorklarning ixtisoslashgan turlari ham mavjud. Masalan, freymvorklar yordamida kontentni boshqarish tizimlarini yaratish mumkin.
Arxitektura yechimlari
Veb-ilovalar freymvorklarining aksariyati loyihalash andozasi sifatida Model–Ko‘rinish–Kontroller (Model-View-Controller) (MVC)dan foydalanadi. Biroq boshqa loyihalash andozalari ham ishlatilishi mumkin. Masalan, Model–Ko‘rinish–Taqdim etuvchi (Model-View-Presenter) (Backbone.js) yoki Model–Ko‘rinish–Ko‘rinish modeli (Model-View-ViewModel) (Knockout.js).
Abstraksiya darajasiga ko‘ra veb-freymvorklarni shartli ravishda 3 turga ajratish mumkin:
- So‘rovlarga asoslangan freymvorklar: kelayotgan so‘rovlarni freymvorkning o‘zi bevosita qayta ishlaydi. Holat server sessiyalari orqali saqlanadi. Misollar: Django, Ruby on Rails, Struts, Grails.
- Komponentlarga asoslangan freymvorklar: freymvork so‘rovlarni qayta ishlash jarayonini standart komponentlar ichida mavhumlashtiradi va ilova holatini mustaqil boshqaradi. Bunday freymvorklar ishlash tamoyiliga ko‘ra odatiy dasturlarning grafik interfeyslariga o‘xshaydi. Misollar: JavaServer Faces, Tapestry, Wicket.
- Keng imkoniyatli internet ilovalari (Rich Internet Application) uchun freymvorklar: brauzer ichida ishlaydigan to‘laqonli ilovalarni ishlab chiqishga xizmat qiladi. Misol: Apache Flex.
Adabiyotlar
- Samisa Abeysinghe. 3-bob. Murakkablik bilan ishlash → Murakkablikni kamaytirishga yordam beruvchi freymvorklar // PHPda jamoaviy ishlab chiqish. — Packt[ingl.], 2009. — B. 58-68. — 183 bet — ISBN 978-1-847195-06-7.
- Denis Bajenov. Karkaslar, karkaslar, karkaslar… // PHP Inside. — phpclub.ru, 2005. — № 11. — B. 5-10.
- Yen Maurer. Python tilida veb-ishlab chiqish muhitlari. 1-qism: Django va Python yordamida veb-ishlab chiqish = Python veb-freymvorklari, 1-qism: Django va Python yordamida veb-ilovalar ishlab chiqish. — IBM developerWorks., 2-qism. TurboGears va Python yordamida veb-ishlab chiqish = 2-qism: TurboGears va Python yordamida veb-ishlab chiqish. — IBM developerWorks.
- Yuliya Plexanova. Veb-ilovalar ishlab chiqish freymvorklarini baholash: Django, Ruby on Rails va CakePHP (ingl.) // The IBIT Report. — Templ universiteti, 2009-yil sentabr.
- Martin Byoremo, Predrag Trninich. Veb-ilovalar freymvorklarini tezkor ishlab chiqish imkoniyatlari nuqtayi nazaridan baholash (ingl.). — 2010-yil iyun.
Havolalar
- Veb-freymvorklarning turlari (ingl.).