Ohangaron daryosi

Ohangaron
oʻzb. Ohangaron
Река Ахангаран близ города Ахангаран
Ohangaron daryosi, Ohangaron shahri yaqinida
Umumiy tavsif
Uzunligi 236 km
Havzasi 7710 km²
Suv sarfi 22,8 m3/s (qishloq — Turk)
Suv oqimi
Boshlanishi daryolarning qoʻshilishi: Oqtoshsoy va Oʻrtaliqsoy
 • Joylashuvi Chotqol va Qurama tizmalari oraligʻida
 • Balandligi 2710 m
 • Koordinatalari 41°17′55″ sh. k. 70°37′13″ shq. u.HGЯO
Quyilish joyi Sirdaryo
 • Balandligi 260 m
 • Koordinatalari 40°47′32″ sh. k. 68°50′29″ shq. u.HGЯO
Joylashuvi
Suv tizimi Sirdaryo → Kichik Orol dengizi → Katta Orol dengizi

Mamlakat
Viloyatlar Namangan viloyati, Toshkent viloyati
Ахангаран (река) (Узбекистан)
Голубая точка — исток
boshlanishi
Синяя точка
quyilish joyi
Ахангаран (река) (Ташкентская область)
Голубая точка — исток
boshlanishi
Синяя точка
quyilish joyi
Логотип Викисклада Vikimedia omboridagi mediafayllar

Ohangaron (oʻzb. Ohangaron/Оҳангарон) — Namangan va Toshkent viloyatlaridan oqib oʻtadigan, Oʻzbekiston hududida joylashgan Sirdaryoning oʻng irmogʻi. Daryo Angren va Kultushkan nomlari bilan ham ataladi. Ohangaron va Chirchiq Toshkent vohasining asosiy daryolaridir.

Umumiy maʼlumot

Oʻrtaliqsoy (chapda) va Oqtoshsoy (oʻngda) qoʻshilib, Ohangaron daryosini hosil qiladi

Ohangaron daryosi Boshrovot dovoni (boshqa nomi — Jirdon) etagida Oqtoshsoy va Oʻrtaliqsoyning qoʻshilishidan boshlanadi. Bu soylar Chotqol tizmasining janubiy yonbagʻirlaridan oqib tushadi. Ayrim xaritalarda Ohangaron daryosining boshlanishi sifatida uning chap irmogʻi Chaylisoy qoʻshiladigan joy koʻrsatiladi; shu joygacha boʻlgan qismi Oqtoshsoy deb ataladi.

Daryoning Oqtoshsoy bilan birga uzunligi 236 km, havzasining maydoni esa 7710 km². Oʻrtacha suv sarfi — 22,8 m³/s.

Daryo boshlanish joyining dengiz sathidan balandligi — 2710 m.[manba 3633 kundan beri koʻrsatilmagan] Daryoning quyilish joyi dengiz sathidan 260 m balandlikda.[manba 3633 kundan beri koʻrsatilmagan]

Ohangaron daryosining Angren shahridan yuqoridagi darasi. Qoraqush choʻqqisidan koʻrinishi

Daryoda Ohangaron suv ombori va Toshkent dengizi (Tuyaboʻgʻiz suv ombori) joylashgan. Tuyaboʻgʻiz suv omboridan quyida Ohangaronga Qorasuv kanali suvlari qoʻshiladi. Bu kanal Chirchiq daryosidan boshlanadi. Ohangaron suvi kanallar orqali Ohangaron, Oʻrta Chirchiq, Piskent va Boʻka tumanlaridagi yerlarni sugʻorishga sarflanadi. Bu tumanlar Toshkent viloyatida joylashgan.

Daryo boʻyidagi eng yirik aholi punktlari — Angren va Ohangaron shaharlari. Daryoning Sirdaryoga quyilish joyida qadimda yirik Banokat shahri joylashgan.

Daryoning koʻp yillik oʻrtacha yillik oqim hajmi — 0,72 km³. Suv bilan toʻyinishi qor va yomgʻir hisobiga yuz beradi. Suv sathi eng yuqori davr aprel–may oylariga toʻgʻri keladi. Eng kam suv sarfi (suvning kamayish davri) deyarli barcha daryolarda oktabr–mart oylarida kuzatiladi. Suvning koʻpayish davri — apreldan iyungacha davom etadi; koʻp yillik oʻrtacha yillik oqimning 51 % i shu oylarga toʻgʻri keladi. Eng katta suv sarfi may oyida kuzatiladi.

M. Ye. Masson oʻrta asrlarda Ohangaron havzasida yer usti suv resurslari ancha koʻp boʻlganini koʻrsatuvchi bir qancha dalillarni keltiradi. U zararli gidrologik oʻzgarishlarni taxminan oʻrmon qoplamining yoʻqolishi bilan bogʻlaydi. Shu bilan birga, masala (1953-yil holatiga koʻra) yetarlicha oʻrganilmaganini va boshqa omillar ham taʼsir koʻrsatgan boʻlishi mumkinligini taʼkidlaydi.

Ohangaron vodiysi

Ohangaron daryosining yuqori oqimidagi vodiy

Yuqori va oʻrta oqimida daryo Angren platosi boʻylab chuqur kanyondan oqadi. Yuqori oqimida Ohangaron darasining plato doirasidagi chuqurligi 400 metrdan oshmaydi, uning eni 100 metrgacha yetadigan tekis qayiri bor. Daryo bu yerda ayrim joylarda hatto meandrlar hosil qiladi. Chaylisoy qoʻshilgan joydan quyida Ohangaron darasi tik qoyali devorlarga ega odatiy kanyon koʻrinishini oladi; Yakkaarchasoy yaqinida uning chuqurligi 800 metrga yetadi. Ohangaron vodiysi boʻylama kesimining botiq shakli bilan ajralib turadi. Aroshon irmogʻi quyiladigan joyda undan koʻp miqdorda yirik boʻlakli jinslarning kelishi daryo oʻzanida toʻsiq hosil qilib, suv sathining koʻtarilishiga va shu hududda oʻzan nishabligining ortishiga sabab boʻladi.

Oʻrta oqimida daryo oʻzani allyuviy yotqiziqlaridan tarkib topgan va nisbatan past nishablikka ega. Ohangaron shahridan quyida daryo kengligi 8 kilometrgacha yetadigan vodiy boʻylab oqadi.

Irmoqlari

Daryo tizimining koʻrinishi daraxtsimon va choʻzinchoq shaklda.

Angrenga Boʻksuksoy, Tugʻonboshsoy, Shavozsoy, Aroshonsoy, Dukentsoy, Qoraboʻsoy, Oqchasoy, Novgarzonsoy, Jigʻiristonsoy, Qayragʻochsoy, Beshsoy, Nishbosh, Gʻushsoy, Yertosh, Sovuqbuloq va boshqa irmoqlar quyiladi. Quyi oqimida Shamalak gidrouzelida daryoga Qorasuv kanali quyiladi. Bu kanal suvning bir qismini Chirchiq daryosidan olib keladi.

Gidroenergetika

Qamchiq GESning yuqori bʼyefi

2020-yilda quvvati 26,5 MVt boʻlgan Qamchiq mini-GESi foydalanishga topshirildi.

Adabiyotlar

  • Angren // Brokgaus va Yefron ensiklopedik lugʻati : 86  jildda (82  jild va 4  qoʻshimcha jild). — Sankt-Peterburg, 1890—1907.
  • Ohangaron — Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi  (oʻzb.).  — Toshkent: Davlat ilmiy nashriyoti, 2000—2006.
  • Popov V. N. Gʻarbiy Tyanshan.  — Moskva: Fizkultura i sport, 1978.
  • Krilenko V. I., Krilenko I. V., Krilenko V. V., Dzaganiya Ye. V. Togʻ daryolarining morfometrik xususiyatlari oqiziqlar oqimiga taʼsiri haqida.  — Donetsk, 2006.
  • Hakimov S. K. «Gʻarbiy Tyanshan togʻ daryolaridagi oʻzan jarayonlari». Geografiya fanlari nomzodi ilmiy darajasini olish uchun dissertatsiya.
  • Masson M. Y. Ohangaron. Arxeologik-topografik ocherk.  — Toshkent: OʻzSSR Fanlar akademiyasi nashriyoti, 1953. — 144  bet. — 1000 nusxa

Havolalar