| Node.js | |
|---|---|
| | |
| Turi | ilovalar freymvorki[Vikimaʼlumot], erkin va ochiq kodli dasturiy taʼminot, bajarish muhiti, JavaScript bajarish muhiti[Vikimaʼlumot] va WebAssembly bajarish muhiti[Vikimaʼlumot] |
| Ishlab chiquvchilar | OpenJS Foundation[Vikimaʼlumot] va Rayan Dal |
| Dasturlash tillari | C++, C, JavaScript |
| Operatsion tizimlar | Linux, Windows, BSD[Vikimaʼlumot] va macOS |
| Chiqarilgan sana | 27-may 2009 |
| Soʻnggi versiya | |
| Kod repozitoriysi | github.com/nodejs/node |
| Holati | faol |
| Litsenziyasi | MIT litsenziyasi |
| Veb-sayti | nodejs.org (inglizcha) |
Node yoki Node.js (oʻqilishi: noud yoki noud-jey-es) — dasturiy platforma boʻlib, V8 dvijogiga asoslanadi (u JavaScriptni mashina kodiga kompilyatsiya qiladi). Platforma JavaScriptni tor ixtisoslashgan tildan umumiy maqsadli dasturlash tiliga aylantiradi. Node.js JavaScriptga kiritish-chiqarish qurilmalari bilan oʻzining API interfeysi orqali oʻzaro ishlash imkonini beradi. Bu interfeys C++da yozilgan. Shuningdek, u boshqa tillarda yaratilgan tashqi kutubxonalarni ulash va ularga JavaScript kodi orqali murojaat qilish imkonini beradi. Node.js asosan serverda veb-server sifatida ishlatiladi, biroq Node.js yordamida kompyuter uchun oynali ilovalar ham yaratish mumkin (masalan, NW.js, AppJS yoki Electron orqali Linux, Windows va macOS uchun) va hatto mikrokontrollerlarni ham dasturlash mumkin (masalan, tessel, low.js va Espruino). Node.js asosini hodisalarga yoʻnaltirilgan va asinxron (yoki reaktiv) dasturlash va bloklamaydigan kiritish-chiqarish modeli tashkil etadi.
Tarixi
Dastlab, 1996-yilda Netscape kompaniyasida server uchun JavaScript (Server-side JavaScript — SSJS) yaratishga urinishlar boʻlgan, ammo bu texnologiya keng tarqalmagan.

Node.js dasturini Rayan Dal 2009-yilda server veb-komponentlarini yaratish ustidagi ikki yillik tajribalardan soʻng ishlab chiqqan. Tadqiqotlar davomida u oqimlarga (thread) asoslangan anʼanaviy parallellik modeli oʻrniga hodisalarga yoʻnaltirilgan tizimlardan foydalanish kerak, degan xulosaga kelgan. Bu model soddaligi, kam qoʻshimcha resurs talab qilishi («har bir ulanishga bittadan oqim» yondashuviga nisbatan) va yuqori tezligi sababli tanlangan. Node loyihasining maqsadi «kengaytiriladigan tarmoq serverlarini yaratishning oddiy usulini» taklif etishdir.
Node.js dasturini ishlab chiqish homiysi — Joyent.
2014-yil dekabrda mustaqil tarmoq (fork) yaratildi: io.js.
2015-yil may oyida io.js va Node.jsʼni birlashtirish hamda rivojlantirish ishlarini Node.js Foundation rahbarligida davom ettirishga qaror qilindi.
8-sentabr (2015-yil) kuni Node.js v4.0.0 chiqarildi. U Node.js v0.12.7 va io.js v3.3.0 birlashuvi natijasi edi.
Platforma rivojlanishidagi muhim voqealar sirasiga Atomics va SharedArrayBuffer imkoniyatlarining Node.js 9 versiyasida, shuningdek, worker_threads mexanizmining Node.js 10.5 versiyasida paydo boʻlishi (va Node.js 12 versiyasida sezilarli takomillashtirilishi) kiradi. Bu koʻp oqimli parallel ilovalar yaratish, parallel dasturlashning asosiy mexanizmlarini amalga oshirish va umumiy xotira bilan ishlash imkonini berdi.
Versiyalari
| Versiya | Holati | Kod nomi | Chiqarilgan sana | Qoʻllab-quvvatlash tugash sanasi |
|---|---|---|---|---|
| 0.10.x | Qoʻllab-quvvatlash tugagan | 2013-03-11 | 2016-10-31 | |
| 0.12.x | Qoʻllab-quvvatlash tugagan | 2015-02-06 | 2016-12-31 | |
| 4.x | Qoʻllab-quvvatlash tugagan | Argon | 2015-09-08 | 2018-04-30 |
| 5.x | Qoʻllab-quvvatlash tugagan | 2015-10-29 | 2016-06-30 | |
| 6.x | Qoʻllab-quvvatlash tugagan | Boron | 2016-04-26 | 2019-04-30 |
| 7.x | Qoʻllab-quvvatlash tugagan | 2016-10-25 | 2017-06-30 | |
| 8.x | Qoʻllab-quvvatlash tugagan | Carbon | 2017-05-30 | 2019-12-31 |
| 9.x | Qoʻllab-quvvatlash tugagan | 2017-10-01 | 2018-06-30 | |
| 10.x | Qoʻllab-quvvatlash tugagan | Dubnium | 2018-04-24 | 2021-04-30 |
| 11.x | Qoʻllab-quvvatlash tugagan | 2018-10-23 | 2019-06-01 | |
| 12.x | Qoʻllab-quvvatlash tugagan | Erbium | 2019-04-23 | 2022-04-30 |
| 13.x | Qoʻllab-quvvatlash tugagan | 2019-10-22 | 2020-06-01 | |
| 14.x | Qoʻllab-quvvatlash tugagan | Fermium | 2020-04-21 | 2023-04-30 |
| 15.x | Qoʻllab-quvvatlash tugagan | 2020-10-20 | 2021-06-01 | |
| 16.x | Qoʻllab-quvvatlash tugagan | Gallium | 2021-04-20 | 2023-09-11 |
| 17.x | Qoʻllab-quvvatlash tugagan | 2021-10-19 | 2022-06-01 | |
| 18.x | Qoʻllab-quvvatlash tugagan | Hydrogen | 2022-04-19 | 2025-04-30 |
| 19.x | Qoʻllab-quvvatlash tugagan | 2022-10-18 | 2023-06-01 | |
| 20.x | Qoʻllab-quvvatlash tugagan | Iron | 2023-04-18 | 2026-04-30 |
| 21.x | Qoʻllab-quvvatlash tugagan | 2023-10-17 | 2024-06-01 | |
| 22.x | Texnik xizmat bosqichidagi LTS | Jod | 2024-04-24 | 2027-04-30 |
| 23.x | Qoʻllab-quvvatlash tugagan | 2024-10-15 | 2025-06-01 | |
| 24.x | Faol LTS | Krypton | 2025-04-22 | 2028-04-30 |
| 25.x | Qoʻllab-quvvatlash tugagan | 2025-10-15 | 2026-06-01 | |
| 26.x | Joriy | Lithium | 2026-05-05 | 2029 |
| 28.x | Rejalashtirilgan | Magnesium | 2027 | 2030 |
| 30.x | Rejalashtirilgan | Neon | 2028 | 2031 |
| 32.x | Rejalashtirilgan | Oxygen | 2029 | 2032 |
| 34.x | Rejalashtirilgan | Platinum | 2030 | 2033 |
Shartli belgilar: Eski, qoʻllab-quvvatlanmaydigan versiya Oldingi qoʻllab-quvvatlanadigan versiya Joriy versiya Sinov versiyasi Kelajakdagi versiya | ||||
Kod namunalari
Node.jsʼda HTTP-serverini yaratish va ishga tushirish; u quyidagi xabarni qaytaradi — Hello, world!:
// Подключение модуля http
const http = require("http");
// Создаём веб-сервер с обработчиком запросов
const server = http.createServer((incomingMessage, response) => {
console.log("Начало обработки запроса");
// Передаём код ответа и заголовки http
response.writeHead(200, { "Content-Type": "text/plain; charset=UTF-8" });
response.end("Hello, world!");
});
// Запускаем веб-сервер
server.listen(80, "127.0.0.1", () => {
const info = server.address();
console.log(`Сервер запущен ${info}`);
});
Quyidagi boshqa skript TCP-server yaratadi. U port 8080 da ulanishlarni tinglaydi va foydalanuvchi kiritgan barcha maʼlumotlarni ekranga chiqaradi:
// Подключение модуля net
const net = require("net");
// Создание TCP-сервера
const server = net.createServer((stream) => {
// Установка кодировки
stream.setEncoding("utf-8");
// Объявление обработчика событий
stream.on("data", (data) => {
// Вывод данных в консоль
console.log(data);
});
});
// Запуск сервера
server.listen(8080, "127.0.0.1");
Uchinchi tomon paketlari
Node.js tarkibida oʻz paket menejeri — npm mavjud. U npmjs.com repozitoriysidan paketlarni oʻrnatish, eʼlon qilish va qidirish imkonini beradi. Barcha bogʻliqliklar node_modules papkasida joylashadi.
Ulardan foydalanish uchun avval Node.js loyihasini ishga tayyorlash (initsializatsiya qilish) kerak:
npm init
package.json va package-lock.json fayllari hosil boʻladi. Ularda loyiha hamda uning bogʻliqliklari haqida maʼlumot saqlanadi. Oʻrnatish quyidagi buyruq yordamida amalga oshiriladi:
npm install <packagename>
Oʻrnatish mumkin boʻlgan barcha paketlar va ularning qisqacha tavsifi:
npm search
Xuddi shu buyruq yordamida kerakli paketlarni alohida qidirish ham mumkin.
Shuningdek, package.json faylidagi barcha zarur bogʻliqliklarni oʻrnatish mumkin:
npm install
Adabiyotlar
- Bred Deyli, Brendan Deyli, Kaleb Deyli. Node.js, MongoDB va Angular yordamida veb-ilovalar yaratish: MEAN stekidan foydalanish boʻyicha batafsil qoʻllanma = Web Development with Node and Express. — 2-nashr. — Sankt-Peterburg: «Dialektika-Vilyams», 2020. — 656 bet — ISBN 978-5-6040044-8-7.
- Itan Braun. Node va Express yordamida veb-dasturlash. JavaScript stekidan toʻliq foydalanish = Web Development with Node and Express / Itan Braun. — Sankt-Peterburg: Piter, 2017. — 336 bet — ISBN 978-1-491-94930-6.
- M. Kaskiaro, L. Mammino. Node.js loyihalash andozalari. — 2017. — B. 396. — ISBN 978-5-97060-485-4.
- K. K. Suxov. Node.js. Texnologiya boʻyicha qoʻllanma. — «DMK», 2015. — B. 416. — ISBN 978-5-97060-164-8.
- S. Xolms. MEAN steki. Mongo, Express, Angular, Node. — Sankt-Peterburg: «Piter», 2017. — B. 496. — ISBN 978-5-496-02459-4.
- Sh. Pauers. Nodeʼni oʻrganamiz. Server tomoniga oʻtamiz. — 2-nashr. — Sankt-Peterburg: «Piter», 2017. — B. 304. — ISBN 978-5-496-02941-4.
- A. Yang, B. Mek, M. Kantelon. Node.js amalda. — 2-nashr. — Sankt-Peterburg: «Piter», 2018. — B. 432. — ISBN 978-5-496-03212-4.