Neytrallanish reaksiyasi nima

Neytrallanish reaksiyasi (lotincha neuter — «na u, na bu») — kislota va asosning o‘zaro ta’sirlashuvi natijasida tuz va kuchsiz dissotsilanadigan modda (suv) hosil bo‘ladigan reaksiya.

Neytrallanish reaksiyalarining aksariyati ekzotermik bo‘ladi. Masalan, natriy gidroksidi bilan xlorid kislotasining reaksiyasi:

{\mathsf {HCl+NaOH\rightarrow NaCl+H_{2}O}}

Qisqartirilgan ion shaklida tenglama quyidagicha yoziladi:

{\mathsf {H^{+}+OH^{-}\rightarrow H_{2}O}}

Biroq neytrallanishda endotermik reaksiyalar ham uchraydi. Masalan, natriy gidrokarbonati (osh sodasi) bilan sirka kislotasining reaksiyasi.

Neytrallanish tushunchasiga kuchli kislotalarning karbonatlar bilan reaksiyalari ham kiritilishi mumkin. Chunki bunday reaksiyalar natijasida tuz va kuchsiz kislotalar qatoriga kiruvchi karbonat kislota hosil bo‘ladi. Karbonat kislota to‘laqonli kislotali muhit hosil qilmaydi, reaksiyalarga kirishmaydi va kuchsiz dissotsilanadi. Bundan tashqari, u beqaror bo‘lgani sababli karbonat angidrid gazi va suvga — ikkita neytral moddaga (oksidga) parchalanadi.

Misollar

Kuchsiz kislota va kuchli asosning o‘zaro ta’sirlashuvi:

{\mathsf {H_{2}SO_{3}+2NaOH\rightarrow Na_{2}SO_{3}+2H_{2}O}}

Kuchsiz kislota va kuchsiz asosning o‘zaro ta’sirlashuvi:

{\mathsf {CH_{3}COOH+NH_{4}OH\rightarrow CH_{3}COONH_{4}}}

Kuchli kislota va kuchli asosning o‘zaro ta’sirlashuvi:

{\mathsf {NaOH+HNO_{3}\rightarrow NaNO_{3}+H_{2}O}}

Kuchsiz kislotaning karbonat yoki gidrokarbonat bilan o‘zaro ta’sirlashuvi:

{\mathsf {CH_{3}COOH+KHCO_{3}\rightarrow CH_{3}COOK+H_{2}O+CO_{2}}}

{\mathsf {2C_{2}H_{5}COOH+Na_{2}CO_{3}\rightarrow 2C_{2}H_{5}COONa+H_{2}O+CO_{2}}}

Qo‘llanilishi

Neytrallanish bir qator eng muhim titrimetrik tahlil usullarining asosini tashkil etadi. Shuningdek, neytrallanish reaksiyasidan kislota yoki ishqor to‘kilib ketganda (kislota soda [kuchsiz asos] bilan, ishqor esa sirka [kuchsiz kislota] bilan neytrallanadi), tuzlarni ishlab chiqarish jarayonlarida hamda muhitning kislotaliligini tartibga solishda foydalaniladi.

Suv emas, balki boshqa kuchsiz dissotsilanadigan moddalar hosil bo‘ladigan reaksiyalar ham mavjud. Bunday reaksiyalar neytrallanish analoglari deb ataladi. Ammoniy va amid ionlari birikib, ammiak hosil qiladigan reaksiyalar ham shu analoglar qatoriga kiradi. Masalan:

KNH_{2}+NH_{4}Br\longrightarrow 2NH_{3}+KBr

Nazariy jihatdan fosfin hosil bo‘ladigan reaksiya ham mumkin, biroq uning tuzlari nihoyatda beqaror va fosfoniy ionlarini hosil qilish juda qiyin.