| Linux Mint | |
|---|---|
| Linux Mint 22.1 (Cinnamon) ish stoli | |
| Operatsion tizimlar oilasi | Linux |
| Asoslangan tizimlar | Ubuntu va Debian |
| Dastlabki chiqarilishi | 27-avgust 2006 |
| Eng so‘nggi versiya | |
| Yangilash usuli | Advanced Package Tool va Flatpak |
| Paket menejerlari | dpkg, Advanced Package Tool va Flatpak |
| Qo‘llab-quvvatlanadigan platformalar | x86-64, X86 va IA-32 |
| Interfeys | Cinnamon, Xfce, MATE |
| Litsenziya | GNU GPL |
| Dastlabki kod repozitoriysi | github.com/linuxmint |
| Veb-sayt | linuxmint.com (inglizcha) |
Linux Mint (inglizcha mint — «yalpiz») — hamjamiyat tomonidan ishlab chiqiladigan bepul Linux distributivi, u Ubuntu va Debian asosida yaratilgan. Loyihaning maqsadi — «zamonaviy, nafis va qulay, ayni paytda kuchli hamda foydalanish uchun sodda operatsion tizim»ni taqdim etish. Linux Mint turli multimedia formatlarini to‘liq qo‘llab-quvvatlaydi, tarkibida ayrim mulkiy dasturlar bor va ochiq dastlabki kodli ilovalarning keng to‘plami bilan yetkazib beriladi. Loyiha asoschisi — Kleman Lefevr. Tizim rivojida dasturchilar jamoasi (Mint Linux Team) va foydalanuvchilar hamjamiyati ham faol qatnashadi.
Ishlab chiqish davrlari
Dastlab loyihada Ubuntu’ning bitta nashri davomida Linux Mint’ning bir nechta versiyasini chiqarish rejalashtirilgan edi. Ammo tartib raqami 5.0 bo‘lgan Elyssa versiyasidan boshlab bu yondashuvdan voz kechildi. Distributiv versiyalari butun sonlar bilan raqamlana boshlandi, chunki Ubuntu’ning odatiy olti oylik ishlab chiqish davriga rioya qilishga qaror qilindi. 17.0 (kod nomi Qiana) versiyasidan boshlab distributiv ikki yillik ishlab chiqish davriga o‘tkazildi va faqat Ubuntu’ning uzoq muddat qo‘llab-quvvatlanadigan (LTS) versiyalariga asoslanadigan bo‘ldi. Oraliq nashrlar 17.1, 17.2 va hokazo tarzda raqamlanadi.
Tizim tarkibiy qismlari

Linux Mint uchun eng kam tizim talablari Ubuntu’niki bilan bir xil:
- x86-64 protsessor (Linux Mint 20’dan boshlab tizim faqat 64 bitli ko‘rinishda chiqariladi);
- Tezkor xotira (RAM): 2 GB (quyidagi ish stoli muhitlari uchun talab qilinadi: Cinnamon, Xfce, MATE);
- 20 GB bo‘sh joy talab qilinadi: qattiq diskda yoki SSD’da;
- videokarta: drayveri mavjud bo‘lgan istalgan turdagi;
- Disk yuritmasi DVD-ROM yoki USB porti (tizimni o‘rnatish uchun).
Linux Mint uchun tavsiya etilgan tizim talablari ham Ubuntu’niki bilan bir xil:
- x86-64 protsessor (Linux Mint 20’dan boshlab tizim faqat 64 bitli ko‘rinishda chiqariladi);
- Tezkor xotira (RAM): 4 GB (Cinnamon, XFCE, MATE);
- Qattiq disk yoki SSD’da 20 GB bo‘sh joy;
- Videokarta: 1024×768;
- Disk yuritmasi DVD-ROM yoki USB porti (tizimni o‘rnatish uchun).
Linux Mint tarkibi Ubuntu’nikiga qaraganda boyroq:
- asosiy tarkibiy qismlar — Ubuntu LTS, Linux yadrosi — generic, Cinnamon/Mate, Xorg 1.18.4;
- standartlashtirilgan interfeys, menyular, oynalar va panellar uchun o‘ziga xos piktogrammalar hamda ranglar sxemasiga ega;
- audio va video kodeklar to‘plami, OpenJDK;
- qulay boshqaruv markaziga ega;
- asosiy dasturlar to‘plamiga Firefox, Thunderbird, LibreOffice, GIMP, Pidgin, Rhythmbox, HexChat, GParted, VLC (media pleyer), LightDM kiradi (dasturlar to‘plami distributivga qarab farq qilishi mumkin);
- o‘rnatilishi bilan ishlashga tayyor 3D ish stoli taqdim etadi (Compiz Fusion);
- yangilash tizimi (mintUpdate) va yangi ilovalarni o‘rnatish tizimi (mintInstall).
Linux Mint dasturchilari aynan shu distributiv uchun qulay ish stoli muhiti — Cinnamonni ishlab chiqishgan. U (MATE singari) GNOME 2 loyihasining foydalanuvchi interfeysiga an’anaviy va odatiy yondashuvini Unity yoki GNOME 3’ga qaraganda izchilroq davom ettiradi.
Mint Menu

Linux Mint tarkibida GNOME asosidagi takomillashtirilgan bosh menyu bo‘lgan. U Slab menyusiga (OpenSUSE menyusi) o‘xshaydi va «Joylar», «Tizim», «Barcha ilovalar» hamda «Sevimlilar» bo‘limlariga ajratilgan. Bunday menyu ilovalar va tizim sozlamalarini tezroq boshqarishga yordam beradi. Menyuda kontekstli qidiruv ham mavjud: uning qidiruv satri orqali repozitoriylardan yangi paket va dasturlarni bevosita o‘rnatish mumkin. Xohlovchilar oddiy GNOME foydalanuvchi menyusini yoki Ubuntu menyusini.
Mint Install

Linux Mint o‘zining dasturlar menejeriga (mintInstall) ega. U dasturlar toifalari bo‘ylab qulay harakatlanish, kalit so‘zlar orqali qidirish, dasturlarni fon rejimida oson o‘rnatish hamda reyting va ommaboplik bo‘yicha saralash imkonini beradi. Dasturlar menejeri bosh menyuning «Tizim» bo‘limida joylashgan.
Mint Update


Mint Update — Linux Mint’da yangilanishlarni moslashuvchan tarzda o‘rnatishga mo‘ljallangan maxsus menejer. Standart holatda u quyidagi darajadagi paketlarni o‘rnatishni nazarda tutadi:
- Linux Mint hamjamiyati tomonidan sertifikatlangan paketlar;
- hamjamiyat tekshirgan va tavsiya etgan paketlar, masalan, Canonical paketlari;
- tekshirilmagan, ammo xavfsiz bo‘lish ehtimoli yuqori paketlar, masalan, uchinchi tomon ishlab chiquvchilarining paketlari;
- xavfsiz bo‘lmagan, tizim barqarorligiga ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan paketlar;
- xavfli paketlar — uskuna xususiyatlariga qarab tizim ishiga ta’sir qilishi mumkin.
Nashrlar
Linux Mint 9’dan boshlab tizim rasman to‘rtta tahrirda chiqariladi: CD, DVD, OEM va Universal.
- CD — CD disk sig‘imi cheklangani sabab ayrim ilovalar (masalan, Java) va mahalliylashtirish paketlari kiritilmagan nashr.
- DVD — CD nashriga qaraganda ko‘proq ilova va mahalliylashtirish paketlari mavjud nashr.
- OEM — OEM usulida oldindan o‘rnatish uchun.
- Universal (US/Japan) — DVD diskda tarqatiladigan maxsus nashr. Unda mulkiy multimedia kodeklari dastlabdan mavjud bo‘lmaydi; ulardan foydalanish litsenziyasiga rozilik berish yoki bermaslikni foydalanuvchining o‘zi hal qiladi.
Shuningdek, GNOME’dan farqli ish stoli qobiqlari ishlatiladigan nashrlar ham mavjud: KDE, Xfce, LXDE va Fluxbox. 12-versiya («Lisa»)dan boshlab distributiv tarkibiga MATE ish stoli muhiti kiritildi. U GNOME 2.x’dan ajralib chiqqan loyiha bo‘lib, foydalanuvchilarga yangi GNOME 3 va odatiyroq MATE muhitini (GNOME 2’ga o‘xshash) tanlash imkonini beradi.
Linux Mint Debian Edition

2010-yilda loyiha rahbarlari yana bir Linux Mint distributivini yaratishga qaror qildilar. Bu distributiv Ubuntu’ga emas, balki Debian’ga asoslangan:
Linux Mint Debian (201009) chiqarildi!
(Klem tomonidan seshanba kuni, 7-sentabr 2010-yil soat 12:37 da yozilgan; K. S. Filimonov tomonidan 23-mart 2011-yil sanasida tarjima qilingan).
«Bugun Linux Mint uchun nihoyatda muhim kun. Bugun loyihamiz tarixida ilk bor yangi distributivni qo‘llab-quvvatlashni boshlayapmiz. U doimiy yangilanadigan bo‘lib, tezroq ishlashi, buyruqlarga tezroq javob berishi va yuklash uchun kamroq tarkibiy qismlarga muhtoj bo‘lishi kutilmoqda. Linux Mint Debian Edition (LMDE) Debian’ga asoslangan: tizim jonli yuklash (live) uchun moslashtirilib, unga yangi o‘rnatish dasturi qo‘shilgan. Bu nashr boshqa tahrirlarga qaraganda hali xomroq va foydalanish uchun unchalik qulay emas. U juda yangi loyiha bo‘lsa-da, uzluksiz va imkon qadar tez takomillashadi. Bu bizni tizimni to‘liq nazorat qilishimiz va tashqi loyihalar qarorlariga qaram bo‘lmasligimiz sari bir qadam yaqinlashtiradi.
LMDE bir xil ish stoli va bir xil funksiyalarga ega, biroq asosi boshqa bo‘lgan muqobil variantdir. Shu sababli uning apparat vositalarini qo‘llab-quvvatlashi va mosligi ham farq qiladi. Distributivimizning vazifasi — odamlarga zamonaviy va nafis operatsion tizim taqdim etish; bu jarayonda ularga tanlash imkonini berish muhim. Biz ko‘plab yangiliklar bilan shuni amalga oshirdik. Dasturlar menejeri foydalanuvchilarga sevimli ilovalarini tanlab yuklab olishning oddiy usulini berdi. Biz KDE, Xfce, Fluxbox va LXDE kabi muqobil ish stoli muhitlari uchun ham nashrlarni qo‘llab-quvvatlaymiz. Shuningdek, 32 bitli va 64 bitli arxitekturalardan birini tanlash imkonini yaratamiz. Texnik nuqtayi nazardan paketlar bazasi istalgan operatsion tizimning juda katta qismini tashkil etadi. Bu baza undan foydalanuvchi tizimni o‘sha bazani qo‘llab-quvvatlaydigan distributivning hosilasiga aylantiradi; bunday tizim unga asoslanadi va u bilan to‘liq mos keladi. Foydalanuvchi va loyiha nuqtayi nazaridan esa bu yoqadigan, ammo istalgan paytda olib tashlab, boshqasiga almashtirish mumkin bo‘lgan tarkibiy qismlardan biridir. Siz Ubuntu asosidagi Linux Mint’da yoqtirib qolgan ish stolini boshqa paket bazalariga ham ko‘chirish mumkin. Men avval ham bunga qiziqishimni bildirganman va Debian, Fedora hamda boshqa mustaqil yechimlar bilan tajriba o‘tkazganman. Debian bilan ishlash 3 yil avval boshlangan. Ish jarayoni bir maromda kechmadi, uni asosiy yo‘nalishga aylantirish uchun resurslarimiz yetishmasdi. Linux Mint 9 LTS chiqarilgach, ushbu loyihaga vaqt ajratishga qaror qildik. Endi Linux Mint Debian Edition (LMDE) chiqarilgani va yuklab olish uchun mavjudligini faxr bilan e’lon qilamiz!
Linux Mint Debian’ga xush kelibsiz! Barcha sinovchilarga va dasturchilar jamoamizga, ayniqsa Ayki Dohertiga (Ikey Doherty), qilgan ishlari uchun minnatdorlik bildirmoqchiman. Bu loyiha ustida ishlash menga shaxsan juda maroqli bo‘ldi va yangi distributiv sizga ham yoqadi, deb umid qilaman».
Asl matn (inglizcha)Linux Mint Debian (201009) chiqarildi! —«Bugun Linux Mint uchun juda muhim kun. Bu loyihamiz tarixida esda qoladigan sana, chunki biz yangi, doimiy yangilanib boradigan distributivni qo‘llab-quvvatlash arafasidamiz. U tezroq, foydalanuvchi harakatlariga tezroq javob beradigan bo‘lishi va asosiy distributivning tarkibiy qismlariga qaramligimizni kamaytirishi kutilmoqda. Linux Mint Debian Edition (LMDE) Debian bazasiga asoslangan. Biz ushbu bazani jonli yuklash mumkin bo‘lgan tashuvchiga moslashtirdik va uning ustiga yangi o‘rnatish dasturini qo‘shdik. U boshqa tahrirlarimizga qaraganda hali xomroq, ayrim jihatlari foydalanuvchi uchun unchalik qulay emas va juda yangi. Biroq uzluksiz hamda tez takomillashadi. Bu esa bizni tizimni to‘liq nazorat qila olish va yuqoridagi loyihalarning qarorlariga bog‘liq bo‘lmaslik sari yana bir qadam yaqinlashtiradi.
LMDE xuddi shu ish stoli va funksiyalarga ega, biroq boshqa asosdan foydalanadigan muqobil nashr hamdir. Uning apparat ta’minotini qo‘llab-quvvatlashi va mosligi farq qiladi. Zamonaviy va nafis operatsion tizim taqdim etish maqsadimiz nuqtayi nazaridan odamlarga tanlov imkonini berish muhim. Biz buni ko‘plab asosiy tarkibiy qismlarga nisbatan amalga oshirdik. Dasturlar menejeri foydalanuvchilarga sevimli ilovalarini tanlashning oson usulini beradi. Biz KDE, Xfce, Fluxbox va LXDE kabi muqobil ish stoli muhitlariga ega nashrlarni qo‘llab-quvvatlaymiz. Shuningdek, 32 bitli va 64 bitli arxitekturalarni tanlash imkonini ham taqdim etamiz. Texnik jihatdan paketlar bazasi operatsion tizimning juda katta qismini tashkil etadi. Aynan shu baza undan foydalanuvchi tizimni mazkur bazani rivojlantiruvchi distributivning hosilasiga aylantiradi: tizim unga asoslangan va u bilan to‘liq mos bo‘ladi. Biroq foydalanuvchi va loyiha nuqtayi nazaridan bu — boshqalari kabi o‘zgartirilishi va muqobiliga almashtirilishi mumkin bo‘lgan yana bir tarkibiy qism. Siz Ubuntu bazasida foydalanib o‘rganib qolgan Linux Mint ish stolini boshqa paket bazalariga ham ko‘chirish mumkin. Ilgari bu g‘oyaga ishtiyoqimni va Debian, Fedora hamda o‘zimizning mustaqil bazamiz bilan tajriba o‘tkazishga qiziqishimni aytgan edim. Debian ustidagi ishlar taxminan 3 yil avval boshlangan. Dastlab ishlar sust kechdi, chunki uni ustuvor yo‘nalishga aylantirish uchun yetarli resursimiz yo‘q edi. Linux Mint 9 LTS chiqarilganidan so‘ng bu loyihaga alohida vaqt ajratishga qaror qildik. Endi Linux Mint Debian Edition (LMDE) tayyor bo‘lgani va yuklab olish mumkinligini faxr bilan e’lon qilamiz!
Linux Mint Debian’ga xush kelibsiz! Barcha sinovchilarga hamda dasturchilar jamoamizga, ayniqsa Ayki Dohertiga (Ikey Doherty), qilgan ishlari uchun rahmat aytmoqchiman. Shaxsan men ushbu loyiha ustida juda zavq bilan ishladim va sizga ham yangi distributivimiz yoqadi, deb umid qilaman».
Nashrlar va versiyalar
Dastlab Ubuntuga asoslangan Linux Mint distributivlaridan farqli ravishda LMDE versiyalari doimiy yangilanadigan (rolling release) turda edi. Ularning nomida kod nomli versiya raqami o‘rniga chiqarilgan sana (YYYYMM shaklida) ko‘rsatilardi. O‘sha vaqtda ular Debian Testing’ga asoslangan edi, keyinroq esa Debian Stable nashrlariga o‘tkazildi va kod nomlariga ega bo‘ldi.
LMDE’ning birinchi versiyasi 201009 bo‘lib, u 7-sentabr 2010-yil sanasida chiqarilgan. Keyingi versiya 201012, undan so‘ng uning tuzatilgan 201101 nashri chiqarilgan. 21-mart 2011-yil sanasida Linux Mint 10 Xfce Edition tahriri LMDE bazasiga o‘tkazildi. Keyinchalik faqat Cinnamon muhiti bilan jihozlangan 32 va 64 bitli tahrirlar qoldi.
20 Ulyana versiyasida snap-paketlar va snapd endi birga taqdim etilmaydi. Shuningdek, APT orqali o‘rnatiladigan boshqa paketlar bilan snapd’ning avtomatik o‘rnatilishi ham taqiqlangan. Istaganlar snapd’ni qo‘lda o‘rnatishi mumkin.
Loyiha jamoasi
Loyiha muvofiqlashtiruvchilari:
- Kleman Lefevr (Clement Lefebvre) — loyiha asoschisi, g‘oyaviy yetakchisi, quyidagi ish stoli muhitiga asoslangan tizimning asosiy versiyasi dasturchisi: Cinnamon;
- merlwiz79 — quyidagi ish stoli muhitiga asoslangan nashr rahbari: Xfce;
- Jeymi Bu Birs (Jamie Boo Birse) — quyidagi muhitga asoslangan nashr rahbari: KDE;
- Sheyn Jo Lazar (Shane Joe Lazar) — quyidagi muhitga asoslangan nashr rahbari: Fluxbox.
Linux Mint’ning rasmiy hamjamiyatlari Fransiya, Germaniya, Italiya, Ispaniya, Rossiya va boshqa davlatlarda faoliyat yuritadi.
Linux Mint asosidagi distributivlar

Linux Mint «Rosinka» 7-versiyadan boshlab Linux Mint distributiviga asoslangan. Unda oddiy foydalanuvchilar uchun mo‘ljallangan qo‘shimcha dasturlar oldindan o‘rnatilgan. Asl Linux Mint’dan konfiguratsiya fayllarining sozlamalari va mahalliylashtirish jarayonida aniqlangan kamchiliklarning skriptlar darajasida tuzatilgani bilan farq qiladi; ikkilik fayllar o‘zgartirilmagan. Kodeklar ham o‘rnatilgan. Hozirgi holatiga ko‘ra u Linux Mint bilan to‘liq mos. Bepul tarqatiladi hamda erkin dasturiy ta’minot, shuningdek, o‘z litsenziyalariga ega mulkiy drayverlar va qurilma mikrodasturlarini o‘z ichiga oladi. Ushbu yig‘ma mualliflarining maqsadi interfeys va hujjatlarda rus tilini imkon qadar yaxshi qo‘llab-quvvatlash, shuningdek, turli tashqi qurilmalar (Wi-Fi, modemlar, skanerlar, printerlar) bilan ishlashni ta’minlashdir. Distributivni «Ros’X dasturiy-texnik ishlanmalar byurosi» yig‘adi va qo‘llab-quvvatlaydi.
Linux Mint’ning 12, 13 va 14-versiyalari asosida Rosinka nashrlari chiqarilmagan. 3-oktabr 2013-yilda «Rosinka 2013»ning Linux Mint 15 Mate 32-bit asosidagi alfa-versiyasi taqdim etilgan. 2015-yil iyul holatiga ko‘ra bu e’lon qilingan eng so‘nggi versiya edi.
Boshqa distributivlar
- Peppermint OS standart ish stoli muhiti sifatida LXDE ish stoli muhiti ishlatiladi. U Linux Mint bilan unchalik bog‘liq emas; Ubuntu va Mint paketlari asosida mustaqil tayyorlangan distributiv hisoblanadi.
- Oldindan nettop LXBOX qurilmalariga o‘rnatiladigan, Linux Mint asosidagi distributiv. Unda MATE va LXDE ish stoli muhitlariga hamda erkin va bepul mulkiy dasturlar (AMD Catalyst, Java, Flash) to‘plamiga ega.
- «Sanksiyalarga qarshi» — bir guruh tashabbuskorlar Linux Mint asosida Rossiya foydalanuvchilariga mo‘ljallangan Green Linux 21’ni taqdim etgan. Unga Rossiya kompaniyalari yaratgan turli dasturlar qo‘shilgan. Linux uchun standart Firefox brauzeri o‘rniga Yandeks Brauzer o‘rnatiladi; unda Google emas, Yandeks qidiruvi ishlatiladi. Distributiv Rossiya serverlaridagi repozitoriylar bilan ishlashni qo‘llab-quvvatlaydi va Rossiya Federatsiyasi Raqamli rivojlanish, aloqa va ommaviy kommunikatsiyalar vazirligi sertifikatiga ega. Bu sertifikat Rossiya veb-resurslari bilan ishlash imkonini beradi.
Qo‘shimcha ma’lumotlar
- Qidiruv xizmati DuckDuckGo 2011-yil noyabrda distributivda standart qidiruv vositasi sifatida ishlatilishi to‘g‘risida eksklyuziv bitim tuzgan.
- 2017-yil oxirigacha Linux Mint quyidagi sayt ma’lumotiga ko‘ra eng ommabop GNU/Linux distributivi hisoblangan: DistroWatch.com
- 20-fevral 2016-yil sanasida Linux Mint veb-sayti buzib kirish hujumiga uchragan; ISO tasvirlariga havolalar yashirin kirish mexanizmi (backdoor).
Adabiyotlar
- Sergey Akimovich Yaremchuk. Sergey Yaremchuk: Linux Mint haqida 100%. — Piter, 2011. — bet. 240. — ISBN 978-5-49807-803-8.
Havolalar
- linuxmint.com — Linux Mint’ning rasmiy sayti (inglizcha)
- Linux Mint haqidagi ma’lumot DistroWatch (inglizcha)