Kuzatish va eksperiment(tajriba)- bu ilmiy tadqiqotda ma'lumotlarni yig'ishning ikki xil usuli. Mana ular orasidagi asosiy farqlar:

Tanrifi:

• Kuzatish: Bu tadqiqotchining aralashuvisiz tabiiy muhitda sodir bo'layotgan hodisalar haqida ma'lumot to'plash jarayonidir.
• Tajriba: Bu o'zgaruvchilarning hodisalarga ta'sirini o'rganish uchun manipulyatsiya qilinadigan nazorat ostidagi tadqiqot.

Aralashuv va nazorat:

• Kuzatish: Tadqiqotchi tabiiy ravishda sodir bo'layotgan narsalarni kuzatish bilan cheklanadi va tadqiqot shartlariga o'zgartirish kiritmaydi.
• Tajriba: Bu erda tadqiqotchi o'zgaruvchilarni manipulyatsiya qilish va o'zgartirish uchun faol aralashadi va bu qanday ta'sirga olib kelishi mumkinligini o'rganadi.

Nazorat darajasi:

• Kuzatuv: Tashqi o'zgaruvchilar ustidan kamroq nazorat, chunki ular tabiiy muhitda qoladi.
• Tajriba: Yuqori darajadagi nazorat, chunki tadqiqotchi sabab-oqibat munosabatlarini aniqroq aniqlash uchun tashqi omillar ta'sirini istisno qilishga harakat qiladi.

Tadqiqotda qo'llanilishi:

• Kuzatuv: Ko'pincha xulq-atvorni o'rganish, shuningdek tavsiflovchi tadqiqotlar yaratish uchun ishlatiladi.
• Tajriba: Gipotezalarni tekshirish va sabab-natija munosabatlarini o'rnatish uchun foydalaniladi.

Tadqiqotda savolga javob olishda:

• Kuzatish: Ko'pincha tadqiqotchi hodisalarning tavsifi yoki tushunchasini olishni xohlaganda qo'llaniladi.
• Tajriba: Tadqiqotchi gipotezani sinab ko'rish va sabab-oqibat munosabatlarini o'rnatishga harakat qilganda qo'llaniladi.

Misol:

• Kuzatuv: Yovvoyi hayvonlarning tabiiy muhitdagi xatti-harakatlarini aralashishsiz o'rganish.
• Tajriba: Nazorat ostidagi bemorlar guruhiga yangi dori ta'sirini o'rganish.

Ikkala usulning ham afzalliklari va kamchiliklari bor va ular orasidagi tanlov tadqiqotning aniq maqsadlariga, shuningdek tadqiqotchi qanday savollarga javob berishga harakat qilayotganiga bog'liq.