Elektromanfiyligi katta bo'lgan (F, O, N, Cl) elementlarning atomi bilan bog'langan vodorod qisman protonlashadi va qo'shni elektromanfiy atomning elektron qobig'iga tortiladi. Hosil bo'lgan bog'lanish vodorod bog'lanish deyiladi:

bunda, X=F, O, N, Cl, S, Br atomlari bo'lishi mumkin.

Vodorod bog'lanish Van-der-vaals kuchlaridan barqarorroq bo'lib (E_bog' = 8-40 kJ), kovalent bog'lanishdan kuchsizdir. Vodorod bog'lanish elektromanfiyligi yuqori bo'lgan (F, Cl, O, N, S) elementlaming birikmalariga xosdir. Suv moddasini kо‘rib chiqadigan bo'lsak, unda har bitta suv molekulasi 4 ta gacha H — bog'lanish hosil qiladi:

Vodorod bog'lanish: molekulalararo va ichki molekulyar vodorod bog'lanish turlariga bo'linadi. Yuqorida ko'rilgan hamma vodorod bog'lanishni molekulalararo vodorod bog'lanish (MVB) deyiladi. Ichki vodorod bog'lanishga (IVB) orto-nitrofenol molekulasidagi bog'lanishni misol qilish mumkin. Shu bilan birgalikda ionlararo vodorod bog'lanish ham mavjud:

[HF₂]^- ionida [F…H—F]^-(E_bog' = 80 kJ);
[H(H₂O)₂]⁺ kationida [H₂O---H⁺---OH₂] ko'rinishidagi atomlararo H — bog'i bor.
О — nitrofenolda

ichki molekulyar, para-nitrofenolda esa molekulalararo vodorod bog'i hosil bo'ladi, shu sababdan t_qayn (o — nitrofenol) < t_qayn (n — nitrofenol) bo'ladi.

https://cheminfo.uz/vodorod-boglanish-haqida-malumot/

Vodorod bog'lanishga misollar

1. Suv (H₂O): Suv vodorod bog'lanishining ajoyib namunasidir. Bog'lanish bir suv molekulasining vodorodi va boshqa suv molekulasining kislorod atomlari o'rtasida bo'ladi. Bu bog'lanish natijasida muzning kristall tuzilishi paydo bo'ladi, bu esa uni suvdan kamroq zichroq qiladi.
2. Xloroform (CHCl₃): Vodorod bog'lanishi bir molekuladagi vodorod va boshqa molekuladagi uglerod o'rtasida sodir bo'ladi.
3. Ammiak (NH3): Vodorod bog'lanishlari bir molekuladagi vodorod va boshqa molekuladagi azot o'rtasida hosil bo'ladi.
4. Asetilaseton (C₅H₈O₂): vodorod va kislorod o'rtasida molekula ichidagi vodorod bog'lanishi sodir bo'ladi.
5. DNK: vodorod bog'lanishlari asos juftlari o'rtasida hosil bo'lib, DNKga qo'sh spiral shaklini beradi va iplarning replikatsiyasini mumkin.
6. Neylon: Vodorod bog'lari polimerning takrorlanuvchi birliklari orasida joylashgan.
7. Ftorid kislota (HF): ftirid kislota oddiy vodorod bog'idan kuchliroq bo'lgan nosimmetrik vodorod bog' deb ataladigan bog'lanishni hosil qiladi.
8. Oqsillar: Vodorod bog'lari oqsilning katlamlanishiga olib keladi, bu esa molekulaning barqarorligini saqlashga va funksional konfiguratsiyani egallashiga yordam beradi.
9. Polimerlar: Karbonil yoki amid guruhlari bo'lgan polimerlar vodorod bog'larini hosil qilishi mumkin. Masalan, karbamid va poliuretan va tabiiy polimer sellyuloza.
10. Alkogol: Etanol va boshqa spirtlar vodorod va kislorod o'rtasida vodorod bog'larini o'z ichiga oladi.