Nanometr (lot. nanos — mitti va qadimgi yunoncha μέτρον — o‘lchov, o‘lchagich; ruscha belgilanishi: нм; xalqaro belgilanishi: nm) — o‘lchov birligi; uzunlikni o‘lchash uchun Xalqaro birliklar tizimida (SI) qo‘llanadi va metrning milliarddan bir qismiga teng (ya’ni 10−9 metr). 1 nm = 10 Å = 1000 pm = 0,001 mkm, 1000 nm = 1 mkm.
Nanometr ko‘pincha nanotexnologiyalar va to‘lqin uzunligi o‘lchanadigan ko‘zga ko‘rinadigan yorug‘lik bilan bog‘liq. Bu juda kichik uzunliklarni o‘lchashda eng ko‘p ishlatiladigan birliklardan biridir. Nanometr, shuningdek, yarimo‘tkazgichlar ishlab chiqarish texnologiyalarini tavsiflashda keng qo‘llanadi.
Eskirgan nomi — millimikron (10−3 mikron; belgilanishlari: mmk, mµ yoki (kamroq hollarda) µµ).
Nanometrning qiyosiy xususiyatlari
Bir nanometr taxminan bir qatorga tizilgan o‘nta vodorod molekulasining umumiy uzunligiga teng; bunda bitta vodorod molekulasining uzunligi ikki Bor radiusi deb olinadi.
To‘lqin uzunliklari ko‘rinadigan yorug‘lik uchun 380—760 nm diapazonda bo‘lib, odam ko‘zi ularni idrok eta oladi (bunda nurlanishning rangi to‘lqin uzunligiga qarab binafshadan qizilgacha o‘zgaradi).
Ikki uglerod atomi orasidagi masofa olmosda 0,154 nm ga teng.
Ma’lumotlar kompakt-disklarda chuqurchalar ko‘rinishida yoziladi (ingliz tilida bunday chuqurcha pit deb ataladi); ularning chuqurligi 100 nm, kengligi 500 nm.
Zamonaviy ilg‘or texnologiyalar asosida ishlab chiqariladigan mikrosxemalarda 7—20 nm o‘lchamdagi elementlar qo‘llanadi, 5 nm elementlarga o‘tilmoqda va kelajakda ularning o‘lchamini 2 nm gacha kamaytirish rejalashtirilmoqda.
Elektronika sanoatidagi texnologik jarayon zamonaviy ishlab chiqarish strategiyalariga ko‘ra yaratilayotgan mikroprotsessorlarda bir necha nanometr darajasiga yaqinlashdi.
